3 DBH 5 GAIAREN GALDERAK ZUZENDUTA ETA AZTERKETARAKO POSIBLEAK

5 GAIA ARIKETAK

 
1  ATALA

1  Definitu honako kontzeptu hauek: ekonomia-jarduera, ondasuna, produkzioa, kontsumoa.

1. Ekonomia-jarduera: ekoizpena  antolatzeko eta ondasunak banatzeko eta kontsumitzeko  gizakien jardueren multzoa.

Ondasun: pertsonak geure  beharrak  asetzeko erabiltzen  dugun produktua; produktu  horiek materialak (janariak,manufakturak, bizilekuak ... )edo immaterialak edo zerbitzuak  izan daitezke (hezkuntza  eta osasuna).

Ekoizpen: ekonomia-jardueren  bidez lortutako ondasunen multzoa

Kontsumoa: gizakien beharrak   asetzeko ondasunak eskuratzea  edo erabiltzea. 

2  Baliabide berbak hainbat esangura ditu. Bilatu hiztegian testuan erabili denari dagokion   definiziorik egokiena.

3- a) Ondasunak geure beharrak  asetzeko pertsonek ditugun   produktuak dira.

b) Berezko baliabideak berezko  ingurunetik datoz (biologikoak,meatzeetakoak, energiari   dagozkionak); giza baliabideak   gizakien ahalmenetik   datozenak dira (eskulana, kapitala, teknologia).

2 ATALA

3 Erreparatu taulari, eta erantzun galderei:

- Adierazi zer neurtzen duen «Familia Aurrekontuen Inkestak»,

Familien gastuak ondasunetan  eta kontsumoan.

- Zein dirá etxeetako gastuetako ehunekorik handieneko hiru ondasun taldeak?

Handiagoa da etxebizitzari,urari, elektrizitateari, gasari eta  beste kontzeptu batzuei dagokienez;hau da, janariari eta  alkoholik ez duten edariei eta   osasunari dagokienez.

 - Zein dirá etxeko gastuetako ehunekorik txikieneko hiru ondasun taldeak? Zergatik?

Ez da hain handia astialdikoa,ikuskizunetakoa eta kulturakoa;hotelak, kafetegiak eta jatetxeak;eta alkoholdun edariak,tabakoa eta narkotikoak.

Ez direlako oinarrizko ondasunak,eta osasunerako kaltegarriak  direlako.

 4 Kalkulatu gastuen zenbateko ehunekoa eralgitzen duzun taulako ondasunetan jasotzen duzun asteko edo hileko sariarekin.

bakoitzak berea

3 ATALA

  1 Konparatu ekonomia-sistemak honelako lauki batean: 

  klasean egindakoa  KOADERNOAN 

2 Azaldu nola jarduten duen eskaintzaren eta eskariaren legeak sistema kapitalistan.

2-Eskaintzaren eta eskariaren  legearen arabera, prezioak berez doitzen dira, estatuak  parte hartu gabe. Konkurrentzia  perfektuko egoeran, eskaria

eskaintza baino handiagoa izanez  gero, prezioak jaitsi egiten  dira, eta, kontrako kasua bada, igo egiten dira.

 3 Azaldu zer alde dagoen keynestar ekonomisten eta neoliberalen artean.

3- Keynesen teoriei jarraitzen dieten ekonomialarien teoriak Estatuak parte hartzearen aldekoak  dira, enpresa publikoak sortuz, legeetan eta ekanomia-politiparte hartuz, familiei laguntzak  emanei eta enpresei laqunduz.

Ekonomialari neoliberalak  ekonomia-sistema osoan askatzearen  aldekoak dira. Enpresen  etekina hazteak mesede  egiten dio lanpostuak sortzeari,

eta soldatek eta gizarte-ongizateak  hobera jotzen dute. 

4 Goiko irudiak honako korronte hauetako batekin daude lotuta

a) keynesianismoa; b) neoliberalismoa. Adierazi zeinekin.
+keynesianismoa

6 Mendebaldeko Europako herrialdeetan, ongizate-estatua delako kontzeptua zabaldu da. Aurkitu zer esan nahi duen kontzeptu horrek,

Ongizate-estatuak  oinarrizko zerbitzuak ziurtatzeko  joera duela, eta, horretarako, diru-sarrerak jaso behar  dituela, zergen bidez.

5-6 ATALA

3 Osatu koadernoan   konparazio-lauki hau

klasean    egindakoa    KOADERNOAN

8 ATALA

1 Zein dira lanaren munduko aldaketa nagusiak

1- Lanaren munduaren globalizazioa; sasoi baterako eta  lanaldiaren zati baterako hitzarmenak  gehitzea; etxeko lana  haztea.

3 Azaldu taulan eta grafikoetan ageri diren emakumeen lan-arazoak. Proposatu konponbideak.

3-Gizonezkoenak baino soldata txikiagoak jasotzen dituzte, zailtasun handiagoak dituzte  zuzendaritza-postuetara heltzeko, gehiago dihardute ezku-tuko ekonomian, zailtasunak  dituzte lana eta familia zaintzeko  zereginak bateratzeko. Konponbideak: emakumezkoen  lanari buruzko pentsamoldeak

aldatzea, enpresetan haurtzaindegiak  sortzea, soldatak  parekatzea, etxeko lan

3DBH 5GAIA EKONOMIA JARDUERA ESKEMA

5 GAIA EKONOMIA JARDUERA


l.l Ekonomia jarduera
Ekonomia jarduera:ondasunak ekoiztu,banatu ,produzitu.
-ondasunak
              Beharrak asetu Motak:materialak
                     lnmaterialak :hezkuntza,osasuna 

 1.2Produkzioa:
Ekonomia jardueraren ondasunen multzoa produkzioa lortzeko
-baliabide naturalak berezko ingurunekoak BIOLOGIKOAK MINERALAK Energetikoak  

Giza baliabideak Eskulana,kapitala, teknologia Iurna

1.3  Banaketa:produkzioak merkatuan saldu. Merkatua
Ondasunak:ekintza lortzeko Ondasunen eskaria:kontsumitzaileak Salerosketak
               Trukea,dirua Kontsumoa
               Gizakien beharrak
               Ondasunak lortzeko Alde handiak
                Herri garatuak,azpigaratuak 
 2 Enpresak
2.1Enpresak:oinarrizko ekoizpen unitateak
a)zeregina ondasun materialak banatu,saldu
Helburuak :irabaziak lortzea:
                  pribatuan     etekina
                  publikoan:giza interesa  
faktoreak:lana,teknologia,kapitala 
Diru sarrerak:salmentatik  
b)Enpresa motak
lege izaera,kapitalaren titularra,geografía,jatorria.  
c)kooperatiba:lana eta irabaziak kideen artean banatzen dira
         Gaur egun:Eroski,Mondragon
2.2 Familia edo kontsumo unitateak 
Familiak oinarrizko kontsumo unitateak
           Kontsumoko dirua :lanetik,ondaretik jatorria 2.3Estatua edo sektore publikoa:
Estatuaren zeregina:gizartearen ondasun materialak eta zerbitzuaz hornitu Estatuaren helburua:estatu-ongizatea lortzea
                 Ekonomia jardueran parte hartu—>legeak
                 Moneta politikaren kontrola
                 Diru sarrerak segurtatu:zergak

 
 3.Ekonomia sistemak

3.1  KAPITALISTA-SOZIALISTA

	KAPITALISTA	SOZIALISTA
EKONOMI MOTA	Merkatu ekonomia Baliabide pribatuak Merkatuak orekatu sistema	Planifikatua Baliabideak estatuarenak Erabaki ekonomikoak :estatuak
HELBURUA	Etekinak lortzea	Gizarte barruko berdintasuna
KOKAPENA	Kuba,Txina,lpar Korea	gehienek

3.2
Definitu Keynestar ekonomia:estatuak ekonomian parte hartzen du.:legeria,empresa publikoak sortu,laguntzak emanez.
Neoliberalismoa:liberalizazio osoaren aldekoak.estatuak ez du ekonomian parte hartzen.
 4Ekonomiaren globalizazioa
4.1Globalizazioa---- munduko merkatu ekonomiaren integrazioa
Zergatiak:
         Telekomunikabide aurreratuak
         Garraioak hobetu
         Sistema kapitalista orokortzeak eta ideologia neoliberala zabaltzea
4.2 Erakunde eta multinazionalen zeregina
Nazioarte arteko erakunde eta taldeak
                        Funtzionamendu globala bultzatu.
                                   MMA.NAZIOARTEKO DIRU FUNTSA.MUNDUKO BANKUA.G8.G20
Multinazionalak:globalizazio eragileak
Estrategia globala: etekin handiak lortzeko .
Merkeen erosi.produzitu merke.munduan saldu
4.3Funtzionamendu globala Ekonomia globalizazioak  eragin:
           Produzitu ,faseetan banatua . espaziorik onuragarrietan lekutu
           kontsumoa :uniformea:publizitatea. Komunkabideak , Portaera batzuren zabalkunde      
                                masiboa

           trukea :kapitala.salmenta

                     orokortu: garraio. telekomunikabideak.

7.lanaren mundua.lan merkatua
7.1 Lana
Definizioa :pertsonak aberasteko ahalegina
Beharrezkoa enpresentzat:—> produkzioa
Langileentzat :soldata irabazteko
7.2Biztanleria eta lana Lanaren sailkapena:
                         Aktiboa:okupatua
                                        Langabea

Ez aktiboa

                       Jarduera tasaren egiten dauden adinekoen ehunekoa
Eragileak tasa aldatu:baxuagoa
7.3Lan merkatua
Definizioa enpresen lan eskaintza eta pertsonen lan eskariak osatua
Sistema kapitalista.-eskaria- eskaintzak antolatua
Prestakuntza handikoak  soldata handia.-->lan egonkorra
                                Prestakuntza txikikoak : ugariagoak.soldata txikiagoak  lan ezegonkorra
Estatuak-legeriaz    arautu—>lan eskubideak eta betebeharrak
                                Enpresak gutxieneko baldintzak
Hitzarmen kolektiboak:enpresa-langileen.sindikatuen arteko negoziazioa
                            Lan baldintzak arautu
8-Aldaketak eta arazoak lanaren munduan
8.1.Lanaren munduko aldaketak
Enpresak gero eta lehiakorragoak eta herrialdeetako lan merkatuan aldaketak:
Plan merkatuan aldaketak
                  Langileak  prestatuak eta prestatu gabeak.emigratu behar.
2)Denbora eta lanaldi jakin baterako lana hitzarmenak gehitzea:
              lanpostu ezegonkorrak eta behin behinekoak bihurtu.

3) Etxeko lana gehitzea: lnterneten bidez.

8.2 Lan arazoak gehitzea
1-Lanik eza   arazo larria
2-Herrialde garatuetan—lana automatizatu
                       industriak leku merkeagoetara eraman.
3)Garapen urriko herrialdeetan—ekonomia atzeratua
                     Lan heziketa tirria
                     Salmenta urria->soldata urriak
4)Emakumeak lanean bereiztea
                      Munduko leku askotan
                      Soldata txikiagoak
         Zuzendaritzara iristeko arazo gehiago

                         Familia-lana bateratzeko arazoak

                        Ezkutuko ekonomian aritu

5)Umeen lana arazoa-»garapen urriko herrietan

4 DBH AINTZINEKO ERREGIMEN ZAHARRAREN KRISIA ESPAINIAN ESKEMA AZTERKETARAKO

4 GAIA

1.1 KARLOS   IV.aren erregealdia

Karlos IV.a erregea

Frantziako iraultzaren aurrean  mugak Ixtla

1793 Konbentzio guda  :Basileako bakea

Manuel Godoy Napoleonekin ituna Portugal eskuratzeko:

Frantziak Espainia okupatu

Espainia okupatzean erresistentzia egon

            Aranjuezeko jaikialdia

            Carlos IV.ak abdikatu

Fernando VII.a  erregea

Napoleonek Frantziara deitu

            Jose Ia erregea

1.2Gerra eta iraultza(1808)1814)

1808ko altzamendua

            Independentzia gerra piztu

Ideologi taldeak  sortu:

            Frantzestuak

            Absolutistak

            LIBERALAK

Junta Zentral Gorenaren ardura :

gerra eta polítika antolatu

Independentzia Gerra

            Frantziako armada espainiako armadaren kontra

            Gerrilla  :landan

            Espainiako armada Britania Handiaren laguntza(Wellington)

                        Napoleon  garaitua

Cadizko Gorteak

            Gorteak Cadizen bildu

            Diputatu liberal gehienak

Cadizko konstituzioa

            Antzineko erregimena  suntsitu:

inkisizioa,gremioak,jaurerriak

            ERREGIMEN LIBERALA EZARRI

                        Inprimatzeko askatasuna,bozkatzeko,biltzeko,botere banaketa.

2.Erreakzio absolutista

2.1 Fernando VII.aren erregealdia

Aldi absolutista(1814-20)

            Cadizko konstituzioa ezeztatu

            Absolutismoa jarri

Hirurteko loiberala(1820-3)

            Cadizko konstituzioa  indarrean

            Fernando VII.ak Aliantza Santuari deitu:Armada bidali

            Absolutismoa berrezarri

Hamarkada gaitzesgarria (1823-33)

Liberalak jazarri

            Ondorengotza arazoak:Pragmatika Santzioa

                        Carlos Maria Isidro-Isabel

3.Elisabet II.aren garaia(1833-1868)

Erreginordealdia (1833-43)

            Maria Kristina

            Espartero jenerala

Elisabet II.aren erreginaldia(1843-68)

1843ean Isabel II.a erregina

            Antzineko erregimena deuseztatu

            Erregimen liberala sendotu

Ezegonkortasun eza

            Gobernu liberalak

                        Moderatuak-aurrerakoiak estatu kolpez txandakatu

Erreginaldiko azken urteeetan

moderatuak eta Batasuna liberala t6xandakatu

Oposizioak indarra:errepublikanoak,demokratak

1866an Ostendeko Ituna  sinatu oposizioak

            Erreginak tronitik kendu

            Gobernua kendu

3.2 Seiurteko iraultzailea 

1868an Iraultza Loriatsua

Behin behineko gobernua

            1869ko konstituzioa

                        1go konstituzionala

BILAKAERA POLITIKOA

• MONARKIA DEMOKRATIKOA(1871-3)

Amadeo Saboiakoa erregea

Karlistak eta Borboiak aurka

Abdikatu  zuen

• LEHEN ERREPUBLIKA(1873-4)

Aurrez aur zentralizatzaileak,deszentralizatzaileak

Arazoak

            Karlistada

Kantoien altxamenduak

Kubako guda  

Alfontso XII.a berrezarri

4-Demografia eta nekazaritzako eraldaketak

            Biztanleria hazi

                        Penintsularen periferian

                        Hiriak gorantz:baserriaren exodoa

Kanpo emigrazioa:Amerikara

4.2Nekazaritzako eraldaketa mugatuak.

Liberalak defendatu

            Jabetza pribatua eta merkatu askea

DESAMORTIZAZIOA

DEFINIZIOA:Estatuak ,lege baten bidez,lurrak desjabetu eta salmentara atera.

            Eliza,udalen lurrak

Desamortizazioaren helburuak:

            Estatuak baliabideak eskuratu

            Nekazariak jabeak bihurtzea

-Mendizabalen desamortizazioa 1836-elizaren(esku hilen) lurrak desjabetu

-Madozen desamortizazioa:1855.udalen eta propioen lurrak desjabetu

Helburuen lorpena:

            Lurra esku gutxitan bildu :noblezia,burgesia

            Kaltetuenak:jornalari eta nekazari txikiek,udalak pobretu

NEKAZARITZAN HOBEKUNTZAK SARTZEA

           

Nekazaritzako hobakuntza urriak

            Urestatze sistemak:presak,kanalak

            Landutako azalera handitu:zerealak,mahastiak.

5-Industria Iraultza

5.1 Industria Iraultza   Espainian

Lehenengoak 1830ean

Espainia atzeratuta

INDUSTRIA MOTELAREN ZERGATIAK

ZERGATIAK:

Biztanleria motel haztea

Industriako artikuluen eskari txikia

            Burgesiaren ekintza eza

            Finantza atzerriaren menpe

INSUTRIA SEKTOREAK

Metzaritza:burdina,kobrea esportatzailea

Siderurgia:Andaluzia,Asturias,Euskal Herria

Ehungintza:Kataluña

5.2garraioa ,merkataritza eta finantzak

Garraioak hobatu

            Errepideak eta trenbide sarea erreadiala

Barne merkataritza:

            Erosteko ahalmen gutxi

Kanpo merkataritza:

            Amerika galdu

Finantzak –Kapitalismoa hazi

            Sozietate Anonimoak,bankuak(publikoa-pribatuak)

            Burtsa

7-Antzineko Erregimenaren krisia Euskal Herrian

KARLISMOA

Sakon errotuta gizartean

            Eliza,nobleak,nekazariak

Gatazka dinastikoa_FORUAK(EUSKAL Herrian)

            Gerra karlistak

                        -1833-39 1go gerra karlista 

                                   Bergarako besarkada  adostua

Esparterok foruak mantenduko zirela Gorteeei gomendatu

-1872-76Azken gerra karlista

                                   Alfontso XII.ak  garaitua

7.2 Industrializazioa  Euskal Herrian

1841-1872 bitartean

            1 gerra karlista bukatu,aduanak kostara,liberalismoa ezarri

            Ekonomiaren abiada

Trenbide eraikuntza:euskal burgesiak eginda

Bilboko Bankua sortu

1876an foruak deuseztatu

            Bessemer labea :burdin ez fosforikoa Britain Handiak behar

            Esportazio masiboa  1880-90

                        Meatze etekina handiak

                                   Siderurgian inbertitu

Kapitalismoa sendotu