12. TRANTSIZIO GARAIEN EZAUGARRIAK ESPAINIAN ETA EUSKAL HERRIAN     2

- 1975etik 1982ra, Franko hil ondoren.
•1982an Alderdi sozialistak boterea eskuratu.Modu baketsuan erreforma demokratikoa.1.Hainbat faktorek bat egin:

1.1Faktore politikoak

1- 1975eko Espainiako erregea Joan Karlos l.a.

a-Botere guztia demokraziaren zerbitzura. Baita Indar Armatuen aginpidea ere.

b-Arau juridikoek aldaketarako aukera

-Estatuaren Lege Organikoaren arabera : Frankok legez kontra goi botere politikoak.

-Estatuko eta Gobernuko buruzagitzek presidentearen esku.

c-Caudilloak botere absolutua zeukan baina erregea ez.

d-Erregeak ez zuen nahi aurreko politika jarraitu: politikaerreformistaren apustua : erreforma edo aldaketa politikorako prozesua egiteko.

2-Arias Navarro azken gobernuko presidentea eta monarkiaren lehenengo presidentea.

a-aldaketa batzuk onartu.

b-immobilista eta kontserbadorea.

c-Espainiar gehienek alde batera utzi ordura arteko sistemapolitikoa eta Europako herrialdeetako eredu demokratikoak NAHI.

-ekonomiaren garapena.

d-Modu baketsuan ekintza terrorista batzuk izan ezik.

1.2 ) Faktore sozialak

a) Herri ekimena

1- Francoren heriotzaren ondoren, ordena publiko zaintzeko indarrek> zapalkuntza

2-gizarteko sektore ugari (oposizio politiko demokratikoa, lider sindikalak eta politikoak, eta erakunde politiko klandestinoetakoak) mugimenduan jarri.

3-• amnistia eta askatasuna eskatu kalean Katalunia eta E.H)

-Kultura erakundeak lagundu.

b) Elizaren babesa

1- Elizaren babesa Erreforma politikorako prozesuak.

2-Vatikanoaren II.Kontzilioa (1962-1965)

3-Errege berria koroatzeko meza.

4-Eskuineko alderdien ustez > berrikuntzarako nahia erregimen frankistari traizio egitea.

c) Armadaren babesa

1- Goi agintari militarrek jarrera immobilistak defendatu.

2-erregeari leialtasuna erakutsi > Caudilloak edo buruzagiak aukeratutakoa baitzen.

A

2. TRANTSIZIO GARAIKO INDAR POLITIKOAK

2.1 Monarkiaren lehen gobernua: Arias Navarro

a) Sektore immobilista

•Arias Navarrok programa aldaketa mugatua proposatu.

1-Erreformak biltze eta elkartze eskubidea > prentsa askatasunari zegokion eta Gorteen erreformarena ere.

2-immobilismoaren aldekoak

b) Sektore erreformista

1•Gorteetako eta Kontseiluko lehendakaria aldatu : Fernandez Miranda.

- Frankistaren egitura ezagutzen zuena.

-Bi erakundeen burua, Gorteei norabide inboluzionistarekin galarazi: legezkotasunari etekina atera,

2-hurrengo pausoa Arias Navarro boteretik kentzea.
-inguruabar sozio-ekonomikoek lagundu.

-Gobernuak krisi ekonomikoa konpontzeko gaitasun eza.

-Navarro eta erregearen bateraezintasun politikoak orduan dimisioa aurkeztu eta erregeak onartu

2.2) Adolfo Suarezen lehen gobernua

- Suarez gobernuko presidentea.

-Gobernuak 1979 arte

-Horrek susmo txarra:

- Atzerakoiek moderatutzat jo> oposizioari lotuegi.
•Koordinazio Demokratikoan oposizioarekin ondo moldatzen lortu.

a) Erreforma politikoa

1- Suarezen lehen erabaki politikoa azkartu

-amnistia agindu preso politikoentzat eta oposizio kideekin elkarrizketak.

-Erregimenaren erreforma edo aldaketa politikoa ekarri >sisteman oinarrituak. >

2•Errege eta Mirandaren laguntzaz : Erreforma Politikoaren Legea.

- Bi ganberako Gorteak, Diputatuen Kongresuak eta Senatuak zuten diktadura garaian Oinarrizko Legeak aldatzeko ahalmena.

b) Sektore moderatuaren garaipena

1• 1976ko aurkeztu legea Gorteetan

-Moderatuak lortu garaipena,, sektore Immobilista aurka.

-herritarrek onartu erreferendum batean.

2• Suarezen gobernuak oposizioarekin elkarrizketak > klaseko sindikatuak onartu.

- haserrea piztu militarren artean

3• Gutierrez Mellado , Suarezen ordez.

c) Oposizio politikoa

-Koordinazio Demokratikoa aldaketa demokratiko handiagoa proposatu>herri mobilizaziorako.

-Sindikatu legeztatzeko asmotan;hauteskunde demokratikoak egiteko. buruak>Ruiz Gimenez, Tierno Galvan, Felipe Gonzalez. -Sistemaren eta ordena publikoaren ahultasuna: manifestazio ugariak (polizia indarkeriaz zapaltzen)

2.31977ko hauteskunde orokorrak

-Erreforma Politikoaren Legea onartu zenez gobernuak hauteskundeak antolatu, Gorteetako ordezkari berriak hautatzeko.

-Gobernuak legeztatu alderdi politikoak.

-Alderdi komunista salbuespena, Falangearen eragina desagertu eta sindikatuen legezkotasuna areagotu.

a) Hauteskunde orokorren helburuak

-Aurreko erregimen frankista desegin, hauteskunde legeak arautu.

-Legeak zuzendutako ordezkaritza d'Hont legea

-Herritar banaketa probintziala orekatzea helburua.

-Alderdi komunista legeztatu eta hauteskundetara deitu

b) Alderdiak, koalizioak eta emaitzak

-UCD, Suarez buru..Hauteskundeak irabazi Gobernu berriak . erreformak burutu.

-AP, Fraga

-PSOE, Felipe Gonzalez

-PCE, Carrillo

-PSP, Galvan

-PCD, Pujol

-EAJ, Garaikoetxea

2.41978ko Konstituzioa

-Ezinbestekoa Konstituzio bat osatzea

-1978 osatu eta monarkia, erregimen parlamentarioaren ezarpena eta Estatu deszentralizatua.

-Alderdiak:

-UCD(PSOE, PCE, AP eta PDC) Egitura politiko frankistak desagerrarazi eta Estatu demokratiko berri bat ezarri nahi. Adostasun bateratu bi ganberek eta herritarrek erreferendumean.

-Bi zati Dogmatikoa: oinarrizko printzipioak definitu eta Organikoa: Konstituzioaren hiru gai nagusiak antolatu>eskubideak, erakundeak eta lurralde antolaketa.Estatu laikoa,

-Erakundeetan: monarkia, Estatuko buruzagitza eta botere betearazlea duena;Gorteak,Kongresua eta Senatua ,botere legegilea; gobernua, ministroek osatzen zutena,botere betearazlea; eta auzitegi Konstituzionala, Konstituzioa beteko zela kontrolatzen zuena.
-Autonomia osatzeko eskubidea:ika mikak sortu:nazionalitate kontzeptua sortu.
-Bide ezberdinak autonomia lortzeko:historikoa...
-Azkenean,Espainia osoan hedatu.

2.5 Adolfo Suarezen bigarren gobernua

-Konstituzioa onartu ondoren, hauteskunde orokor antolatu.

-Suarezek babesa lortzeko

-Talde minoritarioekin osatu lehen gobernu konstituzional.

-Nazionalista katalanen laguntza.

-1981 arte

a)Estatu berriaren bilakaera

1-Lehen udal hauteskundeak antolatu.

-UCDk irabazi baina PSOEK eta PCEk lortu Estatuko alkatetzak.

2-UCDk gobernu konstituzionalek zailtasunak:

3-Krisi ekonomikoa, gobernuak ez zuen aldaketak egiteko aukerarik eta sindikatuek ez zuten lagundu.

4-UCD borrokak; Suarezen lidergoa ezbaian jartzen

5-Ultraeskuinaren eta ETAren ekintza terroristak.

6-Armadaren etengabeko presioa, gobernuko presidentea kargutik kentzeko.

7-Gobernuko presidenteak ezin UCDren desegitea galarazi,

b) Oposizio politikoa

-Udal hauteskunde ondorioz Suarez herri eta hirietan agintzea.

Felipe Gonzalez PSOEko liderrak berriz,indar politiko guztien adostasuna.

-Doktrinamarxista alde utzi, jarraitzaile moderatuagoak lortzeko.

-1980an, Suarezen gobernuari zentsura mozioa eta hurrengo urteetako hauteskundeetan gorakada izan alderdia.

c) Lurralde antolaketa

-Konstituzioa onartu VIII Tituluarekin bat eginez, autonomia onartu

-Nazionalistei eskubidea aitortu Euskaldunek eta Katalanek egindako aldarrikapenei esker egin lurralde antolaketa

-Autonomia Estatutuak euskalduna eta katalana izan 1979,

Estatutuak idazten aritu ziren alderdiak: EHan EAJ, Garaikoetxea buru eta Katalunian CiU (PDC), Pujol.

-Galiziako Estatutua onartu.

-Andaluzia Suarezen krisi politikoa azaldu eta erreferendumera deitu. Sozialistak gehiengoa lortu probintzia guztietan,Almerian ez

-UCDren gobernuak, sektore atzerakoienen presiopean.

Konstituzioak bildutako eta babestutako zenbait eskumen aitortu zituen.

d) Suarezen dimisio ematea
1-1981, Suarez dimisioa aurkeztearen arrazoiak:

-Oposizioaren estrategia politikoak

-UCDko barne borrokek

-Sektore atzerakoienen mehatxuak

-Patronalen urruntzeak

-Hezkuntzaren eta elizako hierarkiekin adostasun gabeziak

2.6 Otsailaren 23ko estatu kolpea eta Calvo Soteloren gobernua

-Suarezen ordezko Calvo Sotelo UCDk proposatu baina egoera asaldatuak eta 1981, estatu kolpearen mehatxua egia bilakatu.

a) Estatu kolpea

1981eko otsailaren 23an diputatuen ganberan Calvo Soteloren inbestidura bozkatzen ari zela, Tejero, gobernuko kideak eta han zeuden diputatuak atxiki zituen.

- Valentziako kapitainak bere lurraldea hartu zuela adierazi zuen.

-Estatu Nagusiko Batzarra desegiten saiatu eta erregeak erregimen konstituzionala babesten zuela hitzaldi batean estatu kolpeak porrot egin.

b) Gertakari nagusiak

-Estatu kolpetik 2egunera jazarleak errenditu eta Sotelo gobernuko presidentea 1982 arte.

1-Gobernuko alderdia ,hondoratzen joan UCD

2-Garapen autonomikoa eten: LOAPA legea.

3-Dibortzioaren Legea onartu > ika mika gogorrak gobernuko alderdian

4-ETAko kidetzat hartuta 5 gazte atxilotu eta hil.

5-Espainia NATOn sartu eta tirabira militarrak baretu.

3.ALDAKETA EKONOMIKOAK

3.1973 munduko ekonomia krisia

1-Frankismoaren amaierak bat egin munduko krisi ekonomiko laz batekin 1973koarekin

-Konstituzio aurreko gobernuak gaitasunik ez zuela erakutsi.

2-Ondorioak mendebaldeko herrialde guztietan gatazka gertatu ondoren

3-Krisia Israelen eta arabiarren arteko gerraren ostean petrolioaren prezioen igoera. Petrolioaren gorakadak industriako produktuetan ere eragina: kostuak handitu, eskaera gutxitu.

4-Ekonomia hazkundea eten

-Ekoizpena gutxitu, langile ugari kalera eta enpresak itxi.

-Krisiaren ondorioz Estatu Demokratikoa eta gobernuak inbertsio publikoak egin behar ekonomia politika berriz antolatu.

-Espainiako ekonomiaren desorekari aurre egiten. Atzerapauso nabariak erakutsi.

-Moncloako ituna adostu Suarezekin.

3.2 Moncloako ituna

-1977 gobernuak, patronalak, sindikatuak eta alderdi politikoek hitzarturik.

-Ekonomian: pezetaren balioa gutxitzea, inflazioaren gaineko kontrola, lan erreforma bat ezartzea, soldatak igotzeko,Langileen Estatutu berri bat sortzeko. Gizarte Segurantza berriz antolatzeko zerga erreforma.

-Potitikan: alderdien arteko liskarrak gainditzeko saioa.

3.31979ko energia krisia

-Moncloako ituneko hitzarmen batzuk sinatu eta ekonomia egonkortzen eta suspertzen hasi.

-Iraken eta Iranen arteko gerra hasi zenean, petrolioaren prezioak gorantz.

-Atzeraldi bat gertatu.

4. ALDAKETA SOZIOKULTURALAK

4.1 Gizarte aldaketak

-Emakumeek jarduera eta lanbide liberaletan euren tartea lortu eta zuzendaritza eta ardura handiagoko karguak eskuratu.

-Ohiturak eta balioak aldatu, bizimodu eta ohitura berriekin ordezkatuz.

-Eliza eta gizartea urrundu ziren.

4.2 Kultura aldaketak

-Ospe handiko intelektualak erbestetik itzuli.

-Picassoren Gernika margo lana.

5.HEGO EUSKAL HERRIKO TRANTSIZIO GARAIA

-1976an hasi Hego Euskal Herrian.

-Euskal Herriarentzako Autonomia Estatutua eta Nafarroarentzako Foruen Hobekuntzarekin amaitu( 1983 )

-ika-mika ugari politikan eta gizartean.

5.1 Trantsizio garaiaren hasiera

a)Politikaren esparruan

1- Liskarrak etengabeak.

-aurreko erreforma politikoaren alde. Gerra zibilaren aurretik sortutako alderdi historiko adostasunarekin.

2•beste fronteko buru ETA.

-1976-1977 haustura gertatu: militarra eta politiko militarra.

3- Trantsizio garaiko hasieran foruen alde agertu eta euskal alkateen mugimendua sortu.

-Estatutu propioa lortzeko lehen saioak egin.

b) Gizartean

1•Greba, manifestazio eta atentatu terrorista ugari.

-1976 Gasteizen manifestazioan langileek. Bertan zapalkuntza bortitza.

-Mendixurran (Nafarroa) karlisten elkarretaratze.2.Gertakizunak gobernu aldaketa bultzatu.

-indar politiko guztiak Koordinazio Demokratikoan biltzea eta hitzartzea.

3•Euskal Herriko gizartea : Estatu mailakoak, nazionalistak, gerra zibilaren aurretik sortutakoak (EAJ-PNV, PSOE, PCE..) eta diktaduran eta Trantsizioaren hasieran sortutakoak (EE, HB, LAIA..)

5.2) autonomia aurreko prozesua

1•1977 hauteskunde orokorretako emaitzetan UCD irabazi baina EAJ indarra hartu.

2-Beste esparru instituzional baten beharra.

-Autonomia aurretik landutako prozesuen arteko aldeak.

-Autonomia aurreko prozesuak zailtasunak.

3-ETAren ekintzak> euskal nazionalismoa zatitzea eta erradikalizatzea. Liskarrak konstituzioari eta estatutuei buruz.

4-Azkenean, Suarezen gobernuak Euskal Batzorde Nagusia sortu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan (Nafarroa ez zuen nahi)

-alderdi parlamentario guztietatik senatari eta diputatuek osatu.

-presidentea Ramon Rubial.

-zeregin nagusiak: Estatuaren proiektua eta Estatutuko eskumenen eskualdatzea hitzartzea.

-Nafarroak bere autonomia propioaren apustua bere FORO ARAUDI HISTORIKOA hobetuz.

a) Estatutu proiektua osatzea

1- Muga geografikoa izan zen tirabira.

2-Nazionalismorik muturrekoenak Nafarroa Euskal Herrian txertatu nahi.

3-Testua idaztean, EAJ egindako proiektua hartu oinarritzat eta beste indar eta alderdi politikoek berretsi.

4-AP eta HB kanpoan geratu.

5-Onartu aurretik, alderdi sozialista zuzenketak aurkeztu:
segurtasun nazionalari eta laneko gaietan.

6-azkenean onartu Gernikako Batzar Etxean (1978)

-aurretik Joan Karlos l.a erregeak Espainiako Konstituzioaren berri eman Gorte Nagusien aurrean.

b) Estatutuko eskumenen eskualdatzea

•Euskal Batzorde Nagusiaren zeregina : eskumenen eskualdatzea negoziatu eta batzordea Estatuko administrazioko kideekin.

- Lehen eskualdatze sortak ekonomian, industria, merkataritza eta nekazaritzan.

5.3 Konstituzio testuaren gaineko eztabaidak

- Alderdi politikoak onartzeko moduko Konstituzioa osatzeko.•1Batzordeak Konstituzioaren aurreproiektu bat egin.

-Gehiengoa UCD eta PSOE > hainbat eskaera egin.

2-EZTABAIDA GEHIEN SORTU : NAZIOTASUNEN ARAZOA.> Nazio kontzeptua Espainiari eta bere batasuna ezin banatukoa. Hala ere, Naziotasun eta eskualde terminoak erabili.

3-EAJren proposamena: euskal foruak onartzea eta berriz osatzea. Subiranotasuna onartzea.

-Hurbiltze saioak ez adostasunik lortu, nazio banaezinaren kontzeptuak dela eta.

5.4) 1979ko hauteskunde prozesua

•Konstituzio onartu ondoren,

1--Suarezen gobernuak proposatu beste hauteskunde prozesu bat.

-UCD alderdiak garaipen erlatiboa. PSOE oposizioko lehen indar politikoa indartu.•H.E.H:-EAJk boto gehien.

-esker muturrekoak ere gorantz,

2-Gehienak Nazionalistak Garaikoetxea izendatu Euskal Batzorde Nagusiko lehendakaria..

3-euskal arazoari irtenbide baketsua bilatzeko.

-Beste esparru juridiko bat sortu.

- Joera modu baketsuan konpondu

4- Estatutua onartzearekin (1979) amaitu eztabaidak.

5.5 Gernikako Estatutua

1- Estatutu proiektua 1978an aurkeztu

-negoziaziorako tartea ireki UCD gobernuaren artean.

-Estatutuan, KONSTITUZIOAREN ESPARRUA GAINDITZEN ZUELA.

-azkenean, alderdien arteko hurbiltzea hitzarmen politiko batean eta erreferendumean Gernikako estatutua onartu.

-ez aldaketa handirik aurrez idatzitakoarekin.

2-AUTOGOBERNU MAILA ETA EUSKAL HERRITARREN ESKUBIDEEN AITORTZA BILTZEN ZITUEN. Sistema parlamentarioa. Diputatuak Hiru Lurralde Historikoetakoak.
Botere banaketa:legegilea:Eusko legebiltzarra,sufragioz hautatua,;betearazlea:Lehendakariak eta auzitegiak;epaitzekoa:Auzitegia Gorenak.EUSKADIKO GOBERNU AUTONOMOKO PRESIDENTEARENGAN konfiantza.

-FORUAK eta Eskubide HISTORIKOAK AITORTU.

-Hezkuntzan erabateko eskumenak: Bertako polizia (ertzaintza ) eta Kontzertu Ekonomikoetan oinarritutako finantziazio eredu berezia.

o) Lurraldearen antolaketa

1- E.Hren muga geografikoak ezartzea landu beharreko gaia. (Nafarroa ez sartu)

-EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOA ARABAKO, GIPUZKOAKO ETA BIZKAIKO LURRALDE HISTORIKOEKIN OSATURIK GERATU.

-Erakunde guztietan (Legebiltzarrean eta Eusko Jaurlaritzan) bakoitzak bere erakundeak.

-Erakundeak:Foru Aldundiak botere betearazlea;Batzar Nagusiak:botere legegilea bere arloetan.
-Eskumen nagusienetakoa:KONTZERTU EKONOMIKOA.
-Aldundiak zergak kobratu eta Eusko Jaurlaritzari zatia entregatu: honek KUPOA Madrilera eman.
-FINANTZEN EUSKAL KONTSEILUAN erabaki ekonomikoak hartu.
-Estatuak bere konpetentziako arloak bere gain hartu beharra

2- Erakundeen arteko eta Eusko Jaurlaritzarenak
trabak.


3-LURRALDE HISTORIKOEN LEGEA ONARTU.
1-1984an hauteskundeak :EAJ,PSOE,HB
-EAJ barneko haustura :lurralde edo Autonomiaren lehentasunaren borrokan
-Garaikoetxeak dimititu eta EA sortu
-Ardantza hurrengo lehendakaria

-Trantsizio garaia amaitu zenean demokraziaren prozesua hasi.

23 testua

http://itxinape.blogspot.com.es/2012/03/23-testua-1978ko-espainiako.html

24 testua

http://itxinape.blogspot.com.es/2012/03/24-testua-euskal-herriko-autonomia.html

2 BATX .ARKITEKTURA :AULKI    FAMATUAK

http://www.disenoyarquitectura.net/2009/05/sillas-modernas.html

11. gaia FRANKOREN DIKTADURA EUSKAL HERRIAN 2

11. FRANKOREN DIKTADURA EUSKAL HERRIAN 1.DIKTADURAREN EZARPENA

• Lehen frankismoaren ezaugarriak:homogeneotasuna(herrialde guztiak berdinak) aspektu sozial, ekonomiko eta kulturaletan.

1.1 Gerra ondoko krisi ekonomikoa

1• Nazioarteko isolamenduaren ondorioz ez zen politika autarkikoaren egoera hobetu 1950 arte.

• Gerra ondoko krisiak modu ezberdinean gizarte talde ezberdinei.

• Gehiengoak hornidura zailtasunak, produktuen salneurrien gorakada, soldata baxuak eta gosea.

• Zailtasun ekonomikoak kezkarik handiena.(norberaren eta familiaren bizi iraupenerako)

2• Estatuak bizitza publikoaren arlo guztietan errepresio eta kontrol gogorraren ondorioz ez zegoen aldaketarako aukerarik.

1.2 Gerra ondoko krisi politikoa

1• Politika arloan Erregimen frankista ezartzea : Estatu zentralizatua.-> Zigorrak, kartzelatzeak,fusilatuak...

2- Lehen hamarkadan bereziki oposizioaren ekimenak zaildu,

-Eraginez: antifrankistak oharkabean pasatzen saiatu.

3• Nazionalismoaren aurkako errepresioa Euskal Herrian oso gogorra:- Katoliko izateak lagundu zien.

1.3 Gerra ondoko krisi kulturala

1• Irakaskuntzan irakasle euskaldunak modu bereizi gogorrean jazarriak. Euskal irakasleak zigorrak.

2• Komunikabideei dagokionez, erregimenaren aurkako guztiak itxi eta ondasunak Mugimenduaren prentsaren esku.

- Irratiarekin: erregimenaren kontrola erabatekoa. Emisora guztiak informatibo bakarra.

3•Euskara eta euskal kultura gogor zigortu batasunerako neurriek.

- Jendaurrean euskaraz egindako adierazpenen aurkako jazarpena. Muturreko neurriak ezarri:

- Ezin zen euskaraz hitz-egin ezta euskarazko izenik erabili.

- Enpresa eta establezimenduak izenez aldatu
behar.

- Kanpo santuetan euskarazko testuak zituen hilarriak suntsitu.

- Helburua euskal nazionalismoa zigortzea.

1.4 Frankismoaren barne arazoak

1- Frankismoaren arazoak lehenengo unetik.

- 1942an , Bilboko Begoñako basilikan ekimen karlistaren aurka izan zen falangisten atentatuan

-1945an, Iruñeko Gazteluko plazan izan ziren gertakari armatuetan.

2- Batasun nazionalaren eta tradizionalismo erlijiosoaren asmoen aurrean elkartuta.

3- Euskal Herriko Aldundi eta Udaletan karlista gehiago. Falangista gutxi.

2. FRANKISMOAREN AURKAKO OPOSIZIOA

1-Erregimenak zituen zailtasunak eta nazioarteko isolamendua gainditzen saiatzen ari ziren bitartean (1955 Espainia NBE an onartzea lortu) errepresio eta propaganden bidez.

2-Oposizio antifrankista diktaduraren sendotzea oztopatzen eta erregimen demokratikoa berriz ezartzen saiatu;

- EH kasuan 1936 onetsitako autonomiaren berrezarpenaren bidetik joan behar edo beste autogobernu moduren batetik.

2.1 Eusko Jaurlaritza erbestean

1-EH erakundeen iraupen sendoari eutsi, erbestean mantendu eta alderdi gehienak biltzen zituen. Jose Antonio Agirre lehendakaria. Eusko Jaurlaritza politika espainiarraren osotasunean ere eragina. Haren ospea gerra zibilaren amaiera ondoko uneetan eraiki, errefuxiatuen laguntza lortu zuenean.

2-E.H nazioartean ospea zabaltzea ekarri zuen. Batzuk EH itzuli ziren beste batzuk Frantzian gelditu gerra zibila bukatu zenetik.

2.2 Ezkerreko indarrak

1-Sozialistek eta komunistak lehenengo urteetan jokatzeko aukera gutxi izan zuten. PSOE oso zatikatuta.:

-Gatazkarik handiena Mexikon gertatu, Prieto Eusko Jaurlaritzarekin zituzten harremanak eten.

-PCEk gerra aurretik ere indar gutxi zuen EH.

2.3 Baionako ituna

1-1945ko munduko gerra bukatzear zela EH ia alderdi eta sindikatu guztiek Baionako ituna sinatu: Errepublikaren, Estatutuaren eta Eusko Jaurlaritzaren alde azaltzen ziren. Batasuna berreskuratu nazioarteko egoera aldekoa izanik. Francoren erregimena gaitzetsi, oposizio euskaldunak

2-1945etik aurrera ekintzarik garrantzitsuenak burutu. 1947ko erreferendum frankistan egindako abstentzioa,

3-Estrategia honen gorengo unea 1947 eta 1951ko greba orokorrak izan ziren.

4-EAJkoa tradiziozko erakunde sindikalek eta langile gehienen bizirik irauteko arazoek bat egin. Bizkaian eta Gipuzkoan tradizio industrial, nazionalista eta sozialista handiagoa zutenak ekintza klandestinoak oinarrizkoak izan ziren. Eusko Jaurlaritzaren kontsignei jarraituz: Araban eta Nafarroan 1951ko grebak antifrankistak erosteko ahalmenaren jaitsieraren eta langileen, katolikoen eta karlisten sektoreek erregimenaren bilakaerarik gogaituta zeuden.

5-Greba orokorrek Bizkaiko gune industrial eta Gipuzkoako alde bat (Araba eta Nafarroakoak ere) geldiarazi.

6-Erregimenak errepresio gogorra eginez greba ez zen mugimendu nahikoa garrantzitsua izan, ez zen erregimena ataka larrian jartzeko modukoa izan.

2.4 Oposizioaren krisialdia

1-Ia 15 urteko diktaduraren ondoren, errepublikar aldia nekeak jota zeuden. Zenbait erbesteratu eta Eusko Jaurlaritzaren oniritziarekin barnera itzuli ziren. Txertatzeko aukera izan zuten eta 50 hamarkadan oposizioak krisia jasan zuen.

2-Nazioarkeko politika erabakigarria izan zen oposizio euskaldunaren krisian. Francok AEBekin eta Vatikanorekin egin zituen hitzarmenekin isolamenduaren amaiera. EAJ eta Eusko Jaurlaritza eskuak lotuta utzi eta erakundeak erbestean bizirik mantentzea, garai hobeen zain egotea. Krisialdi honen ikurra Eusko Jaurlaritza Parisen zuen egoitza uztera behartu zuen eta gobernu frankistaren jabetza izatera pasa zen.

3 -Oposizioaren zatiketa gertatu, Prietok estrategiaren eraginez ezkerreko errepublikar sozialisten eta monarkiko demokraten arteko hurbilketa bultzatu. Monarkia demokratikoa ezarri ahal izateko alderdiak gehiago zatitzea: EAJ, Telesforo, Monzon aukera monarkikoaren jarraitzaileei dimisioa aurkeztu zien.

4-Eusko Jaurlaritzak Francoren aurkako estrategia krisialdian erori. Apenas oposizioaren aurkako ekimenik propaganda alderdiak mantentzen saiatu baziren.

5-1953 eta 1957 artean EAJ berregituratu egin, mugimendu europarrean eta nazioarteko demokrata kristauen eraketan parte hartu zuen.

-Oposizio aktiboagoa bultzatzeko EGI EKIN barruan integratu .Geroago EAJtik aldendu,disolbatu eta ETA sortu.

6-1956 Parisen Munduko Lehen Kongresua izan. Eusko Jaurlaritzaren eraketaren 20.urteurrena ospatzea helburu. Arrakasta handia izan eta parte hartze zabala, indar sozial guztiak bildu zituzten. Zailtasun berriak antzematen hasi ziren. ETA azalera atera. Jose Maria Leizaolak ordezkatuko zuen gertakizun hauek euskal antifrankismoaren aldi berri.

3. GARAPEN AROA ETA OPOSIZIO BERRIA

60ko hamarkadatik Aurrera

3.1 Garapen aroa

1• 60ko hamarkadan, Euskal Herriak industrializazio prozesu berria.

• Bizkaian eta Gipuzkoan ez ezik. Araban eta Nafarroan ere izan zuen eragina.

-Inmigranteak iritsi ziren : gizarte anitzagoa eta konplexuagoa. Bizimoduaren aldaketak...

2• Kontsumo gizartean sartu : telebista, autoa, turismoa...

- Estatu Batuetako edo Europatik zetozen moden eraginak.

3• Ez zuen aldaketa politikorik ekarri. Egiturak mantendu.

4.Mugimendu kooperatibisten sorrera

3.2 Oposizio berria ( 60 hamarkada )

1. Garai lasai samarra bizi.

- oposizio berriak oraindik ez zuen ezarpen maila handia.

2• Erregimenak errepresioa arindu zuen.

3• Baina ETAren ekintzak eta arazoak areagotu >(ondorioz)ugaldu egin ziren erregimenaren aparailu
errepresiboak

4• PSOEk frankismoaren azken aldian, bere egiturak berritu zituen. Lider berria ezarriz : Nicolas Redondo eta
Enrique Mugica. (1970 eta 1971 artean )

• Diktaduraren arazoak Euskal Herrian.

5- Oposizio berri baten agerpena: eliza eraberritu ,ikasleen mugimendu berria, kulturaren erresistentzia,ikastolak jaio...

- Oposizio berriak gizartearen esparru guztiak politizatzen zituen.

6- ETAren agerpenarekin Leizaolaren gobernua baztertu egin zen.

a) Langile mugimenduaren suspertzea

1-• Oposizio berriak > langile mugimendua berragertzea ekarri ( UGT, CNT eta ELA-STV) CC OOen inguruan.

2-• Harreman laboral eredu berriaren hasiera : soldatak hobetzea, langile klasea egituratu

- enpresari eta langileei soldatak eta lan baldintzak hitzartzeko aukera eman zuten.

- langileek parte hartze handiagoa.

2• Grebak ugaldu ziren 1962tik Aurrera > errebindikazio laboralak sozio-politikoei gailendu.

3-Diktadurak edozein gatazka politikotzat hartzen zuen.
1962 eta 1967 artean erregimenak grebei jarrera jasanbera samarrak.

4• 1967tik aurrera, Bizkaian errepresioa areagotu eta grebak eta langileen mugimenduak gero eta politizatuagoak.

• Gipuzkoan, 1961an zenbait liskar bakan . 1966tik aurrera Bizkaikoaren antza. 1969an Estatuan grebagehien. Bizkaiko 113ak gaindituz.

- Gipuzkoan sortu zen LAB sindikatua 1974an. Klase errebindikazioekin batera Euskadiren Independentzia
eskatzen zuen.

• Nafarroan gatazkak izan ziren lan munduan eta CC OO azaldu 1966.

- 197ltik 1973rako aldia langileen krisi eta geldialdi garaia izan.

•Frankismoa zen azken urteetan, probintzia gatazkatsuenen zerrendari Nafarroa gehitu ( Bizkaia, Gipuzkoa, Bartzelona, Madril eta Asturiasekin batera) Araban 1969 arte ez gatazkarik. Azpimarragarriena Michelinek 1972an egindako greba.

b. Kulturaren eraberritzea

-Euskara batuaren garapena; euskaraz idatzitako liburuen argitalpena, Euskaltzaindiaren suspertzea. Lehenengo ikastolen sorrera giltzarri izango ziren sinboloak sortu zirelarik. Ez dok Amairu (Oteiza, Mikel Laboa...)

c. ETAren agerpena (1959)

1-ETAk tradiziozko nazionalismoarekin haustea ekarri zuen. EAJk oposizioaren protagonista nagusia 60hamarkadaren erdialdetik aurrera ETA izan zen.

2-Askapen soziala nazionalismoarekin batu zuen eta EAJrekin harremanak zailak izan ziren.

3-1967 aurrera ekintza armatuak areagotu. Frankismoak errepresioaz erantzun eta ETArekiko elkartasuna sendotu, oposizio antifrankistaren aldetik nagiz nazioartetik.

4- Burgosen 1970 ospatu zen Gerra Kontseilua zela eta ETAko sei kideri heriotza zigorra ezarri zietenean, Francok gero indultoa eman eta ETAko kideren fusilamenduetan.

5-ETA gero eta bideratuago zegoen bide armatura eta aktibismo iraultzailera: argi eta garbi. ikusi zen hau. 1973, Carrero Blanco, gobernu frankistako presidentearen hilketan. Hurrengo urtean ETAk lehergailu bat jarri 13pertsona hil..

6- Haren zatiketarik garrantzitsuena eragin zuen>ETA militarra eta politiko-militarra.

d-Elizaren oposizioa

-Bizkaia eta Gipuzkoan,batez ere:

1-1960an agiria atera frankismoaren zapalkuntza salatzeko.

2-Kontzilioa ta gero Derioko Mintegian itxialdia diktadura bukatzea eskatuz.

3-Zamorako espetxean :GOSE GREBA

4-Añoveros Apezpikuaren pastorala elizatan irakurriena EUSKAL KULTURA eta IDENTITATEA ONARTZEKO asmoaz.

-Erregimenaren aldetik liskar handia:botatzeko zorian Añoveros.

-Eliza-diktadurak ika mika gogorrak:bertan behera dena.

4. DIKTADURAREN DEUSEZTEA

1-Oposizio desberdinen erasoen aurrean desegiten joan zen. Garaiz kanpoko eta zaharkitua geratu. Franco hil ondoren erregimena desegin eta desagertu zen.

21 testua

http://itxinape.blogspot.com.es/2012/03/21-testua-baionako-hitzarmena-1945-03.html

22 testua

http://itxinape.blogspot.com.es/2012/03/22-testua-antonio-anoveros-bilboko.html

"EL INTRUSO" BLASCO IBAÑEZ IRUZKINDUTA

EL INTRUSO:

1)Kokapena.Jarraian aztertuko dugun testua historiko-narratiboa edo literarioa(nobela) da, Vicente Blasco Ibañezen El intruso liburutik jasotako pasartea hain zuzen ere. Bilboko kaleetan gertatutako enfrentamendu historiko bat kontatzen du, 1903an. XX. Mendearen hasieran kokatzen da eta Valentzian idatzia eta argitaratua dago, izan ere Blasco Ibañez Valentziakoa da baina Bilbon bizi izan zen hilabete pare batez. Egilea indibiduala da beraz, idazle naturalista bat, deskribapen oso zehatzekin egina. Testu honen asmoa meatokietan lan egiten zuten pertsonen bizi baldintzak, lan baldintzak eta harremanak deskribatzea da.

VICENTE BLASCO IBÁÑECEN "EL INTRUSO" ELEBERRIAREN PASARTEA (1904).Kokapena.Lehen mailako iturri historikoa,zuzeneko informazioa eta garaikidea ematen baitu.Testu narratiboa formagatik eta soziala edukiengatik.Publikoa liburu bat delako,edonor irakurdezakelako. Meatzarien bizi baldintzak azaltzen ditu.Egilea Vicente Blasco Ibáñez, idazle,kazetari eta politikari espainiarra izan zen.alentziako unibertsitatean zuzenbide ikasketak egin zituen baina ez zuen inoiz horretaz lan egin. Los Cuatro Jinetes del Apocalipsisen lanarekin fama handia lortu zuen. El intruso eleberria 1904an argitaratu zuen. 

2)Testuaren ideia nagusiak.

1.parrafoa: Blasco Ibañezek barrakoi hauek deskribatzen ditu, non langile guztiak bizi diren (gaur egungo behi ikuiluak baino askoz okerragoak).

2. parrafoan haien arteko lan harremanak deskribatzen ditu.

3.parrafoa: Beren lan baldintzak deskribatzen ditu. Langileek ezin zuten protestatu. Bi langile mota bereizten dira:
4.-Kanpotarrak: azalean lanean aritzen zirenak. Ez zuten prestakuntzarik behar hemen lanean aritzeko. Lurra atxurraz jo behar zuten soilik eta bertatik minerala atera.
5.-Azpiko galerietan lan egiten zutenak. Hemen lan egiteko zenbait baldintza eta prestakuntza eduki behar ziren. Hauen lan baldintzak oso gogorrak ziren, lur azpian edota minetan lan egiten zutenak baitziren. Azken esaldiak goseak bultzatuta… inguruko probintzietan nekazaritzak oso egoera larrian bizi zirela adierazten du.

3)Inguru historikoa     zeozer falta da?

Errestaurazio garaian kokatu gaitezke,Alfontso XIIIaren erregealdian (1902-1931).Gobernua                                                 . Garai horretan industrializazioaren fenomenoa garatu zen Bizkaian,hasieran matzekin lotuta.Bizkaiaren industrializazioagatik, siderurgia,ontziolak eta finantziak, kapitala aurrera atera zen

Bizkaian ustiakuntza gertatzen ari zenekoa, Industrializazioaren bigarren fasea izango da eleberriaren kokapen historikoa.

XIX. mendearen 79 urteetan Bessemer bihurgailuaren erabilera Europan zehar hedatu zen. Bihurgailuak altzairua kopuru handitan produzitzen zuen, baina fosforo oso gutxiko burdinaz, eta hematiteak baldintza hau betezen zuen. Mineral hori Bizkaian eta Suedian zegoen kantitate handitan, baina kokapen eta klimagatik Bizkaiak hartu zuen garrantzia. Gainera Erresuma Batuak eta Bilbok aspalditik harreman ona zuten, Bilbo izan baitzen artilea esportatzen zuen porturik nagusiena. Azkenik 1869ko Figerolaren Meategi Legea lagungarri izan zen prozesu honetan, eta honela, 1871z geroztik, baina batez ere Bigarren Guda Karlista amaitu ondoren, ingeles kapitaleko edo kapital Franco-Belgako elkarteak ugaltzen joan ziren. Baina bertako kapitalak ere sartu zuten muturra, atzerriko enpresen akzioak erosi baitzituzten merkataritzaren bidez aberatsak bihurtutako Bizkaiako familiak. Ibarratarrak bere meategiak esplotatzeaz gain, Orconeraren kapitalaren parte garrantzitsu bat zuten, eta horretan meatzaritzak sorturiko irabazietako zati bat Bizkaian geratu eta industrializazioaren hastapenak finkatzeko baliogarria izan zen. Esportatutako produktuekin lortutako benefizioen zati bat Bizkaian geratu zen.

Kalkulatu denez esportatutako %80-90 batez ere Ingalaterrara baina baita Alemania eta Frantziara esportatu zen.

Langilegoak ustiatu behar zituzten meatokiak herrietatik urrun zeuden. Lan eskasiagatik eta nekazaritzaren atzerapenengatik, bat-batean pertsona asko eta asko hasi ziren meatokietan lan egiten. Gainera meatokietan lan egiten zutenak jornaleroak izan ohi ziren ( nekazaritza mundutik alde eginak, lan faltagatik). Trenbideak sortu ziren 1857an Tutera-Bilbao konpainia sortu zen eta bost meatze tren eraiki zuten.
Horregatik pertsona hauek nonbait bizi behar ziren, meatokietatik hurbil, baina herriak ere ez zeuden oso gertu. Meatzaritza konpainiek hartu zuten langileei ostatu emateko ardura barrakoien sistemaren bidez.Ondorioz, horrelako bagoiak egin zituzten, denbora ez galtzeko eta soilik lo egiteko erabiltzen zituztenak, gainera ordu guztiak meatokian lanean igarotzen zituzten. Honekin batera dendak eraiki zizkieten, herrietara joan ez zitezen, denbora ez galtzearren. Gero denda hauek derrigorrezko bihurtuko ziren (kapatazeen lana zen hau), langile gehienak jornalariak baitziren. Ustiatzen zuten guztia salduta zuenez, inguruko probintzietako jendea kontratazen hasi ziren, honela nekazaritzan lan falta zegoen bitartean meatokietan lan egiten zuten ,gero bueltatzeko. 

. Honen ondorioz Bizkaiara etorriak dira lana baitago, eta gehiegikeriaren aurka protestatzen zutenak ordezkatzen zituzten, izan ere greba eginez gero kanporatu eta inongo problemarik gabe berehala beste norbait kontratatzen zuten. Egoera txar horrek hauen baldintzak hobetzea oztopatzen zuen.

.Era berean,industrializazioa zabaltzean, Langile Mugimenduak garatzen hasi ziren, lehenengo elkarte sozialistak sortuz.

4)Testuaren garrantzia.Blasko Ibañez-en eleberria Bizkaiaren gizarte konplesuaren deskribapena da,gizarte moderno eta industriala nola jaio eta garatu zen azalduz.Pozesua,beste Europa herrialdetan bezala, ez zen erraza izan eta aurrerapen ekonomikoak ez zituen langileentzako bizi baldintzak hobetu.Bestalde garai hartako intelektualen papera islatu da eleberri honetan.98ko belaunaldiaren idazleek,Berrikuntza mugimenduaren eta HEZKUNTZA INSTITUZIO LIBREREN Intelektualek(Baroja,Unamuno...)gizartea kritikatu zuten nazio egoera berritu eta hobetzeko.Era berean "El intruso" liburuaren egilearen posizioa eta ikuspuntua agertu ziren:giza injustiziaren kontrako protesta,zapalkuntzaren kontrako kexa eta berdintasunaren aldarrikapena.Bizkaian aste batzuk pasatu ondoren Blasco Ibañezek une historikoa kontat eta hezur mamitu zuen.Horrela XX.mendearen hasierara bidaia interesgarria egin dezakegu,gaurko gizartearen jatorria ulertzeko.

9. testua. FEDERICO ECHEVARRIAren HITZALDIA LIBREKANBISMO ETA PROTEKZIONISMOari BURUZ (1893.12.9)

a-KOKAPENA

-Testu hau historiko-politiko eta ekonomikoa, lehen mailako iturri garaikidekoa da. Publikoa ere bada, 1893ean esanda meeting batean librekanbismo ekonomikoa kritikatzeko. Egilea Federico Etxebarria da(Bizkaiko Elkarteen Liga burua,siderurgikoa eta oligarkiaren kidea) eta hartzailea meeting horretan egon ziren pertsonak baina gobernuari zuzendua.Asmoa:itun libreganbista ez sinatzea eta protekzionismoa mantentzea.
B-IDEIA NAGUSIAK

Federico Echevarriaren hitzaldia protekzionismo ekonomikoaren defentsa da euskal enpresak babesteko. Ideiarik nagusiena da azpimarratzea zeintzuk izan ahalko ziren momentu hartako arantzel-araubidearen desagerpenaren ondorio ekonomikoak Espainia eta Alemaniaren arteko merkataritzako ituna zela eta. Arantzel horiek desagertzeak hondamena erakarriko zion Euskal industriari eta baita ere, arantzel horietaz aprobetxatu ziren lantegi siderurgiko  berri askori, beste batzuen artean Altos Hornos, Deustuko Lantegiak, eta abarrak. Echevarriaren ustez, Espainiako gune industrializatutako askori eta Bizkaiari ere kalte hori ekiditeko, indarrean zegoen arantzel-araubidea(protekzionismoa) mantentzeko eta itun hori deuseztatzeko gobernuari eskatu beharko zioten. 

-HITZAK

Libreganbismoa

Protekzionismoa

Muga zerga

C-INGURU HISTORIKOA - zer  falta da?EGOKITU
Garai honetako erregea Alfonso XIII.a da eta gobernua…..

Espainiako industria bi arlo desberdinetan oinarrituta zegoen: oihalgintza katalana eta burdingintza bizkaitarra. Bizkaian burdingintzak garrantzi handia lortu zuen  meategiak zirela eta. Burdina ugaria eta oso ona zen, itsasoaren hurbil eta lortzeko erraz. Bessemer bihurgailua erabiltzen hasi zirenean, burdingintzarekin lotuta zeuden tresna guztiak eta arlo guztietako hobekuntzak zabaldu ziren: Bizkaiko lehenengo elektrizitate-haria, ferrokarrilak, …
Hala ere, Europan industria mota hau guztiz hedatuta zegoen eta Bizkaian eta beste Espainiako gune industrializatutan zailtasunak besterik ez zituzten aurkitu zabaltzeko, lehenengo eta behin lantegiak finkatu behar eta kanpoko burdinazko produktuak hemengoak baino merkeagoak zirelako.
Hori dela eta, Errestaurazio garai osoan zehar burgesek eta oligarkek(diputatu eta senatari ere), lantegi askoren jabeak zirenak, gobernuari behin eta berriro lege protekzionistak eskatu zizkioten. Gobernuak, produkzio nazionala babesteko, jarri zuen kanpoko produktuen gaineko arantzel berezi bat (1891ean), eta industria bizkaitarrak egoera aprobetxatzen jakin zuen: atzerriko lehiari aurre egin ahal izan zion, Espainiako burdingintzako gune inportanteena bihurtu zen eta, horrekin batera, Bizkairantz erakarri zizkion beste industria mota batzuk, hala nola ontzigintza, kimika eta metalurgikoa. 
Nahiz eta beste nazioekin merkataritzako itunak sinatuta eduki librekanbismoa indarrean jartzeko, 1891ko Lege Arantzelaria mantendu egin zen eta 1896an indartu zuten beste neurri protekzionistekin
d-TESTUAREN GARRANTZIA

Liberalismo ekonomikoarekin bat eginda , XIX. mendearen amaieran Espainiako industria nahiko hedatuta egon,baina, oraindik, ez zegoen prestatuta produktu atzerritarrei lehia egiteko, espainolak baino merkeagoak zirelako. Hori dela eta, bakarrik Lege Arantzelaria eta neurri protekzionistak erabiliz gero hobetuko ziren eta desagertzekotan, lortutako aurrerakuntza guztiak desagertuko ziren etorkizunerako proiektu guztiekin batera. Hori dela eta, burgesak neurri protekzionista desagerpenaren aurka egon ziren beti, Echevarriak erakutsi zuen moduan hitzaldi honetan.

WIKITEKA

Askatasuna herria gidatzen