BIGARREN SEKTOREA

 MARTXOAK  28- 
MAIATZAK 7  -BERRESKURAPENA
 BIGARREN SEKTOREAREN GALDERA POSIBLEAK   3DH

1. •         Oinarrizko   osagaiak
2. •         Industria motak
3. •         Industriaren kokapenaren  zergatiak
4. •         Sorturiko industria paisaia motak  :argazkiak
5. •         Munduan, Espainiako Estatuan  eta Euskal Herrian duen kokapenaz  jardun ondoren .ez
6. •         Ingurumen-arazoak
7. •         Ingurumen-arazoez  arazo  irtenbidea emateko proposamenak
8. •         Industrializazioa  Euskal Herrian

GIZARTE ZIENTZIAKO 2 EBALUAZIOKO AZTERKETA

GIZARTE ZIENTZIAKO  2 EBALUAZIOKO AZTERKETA

4DBH

1-Definizioa eman:

· Iraupen-krisia: arrazoi naturalen ondorioz, nekazaritzako produkzioa biztanleria elikatzeko nahikoa ez zenean gertatzen zen.

· Fisiokrazia: pentsamendu ekonomikoarekin lotutako korronte horren arabera, merkataritza eta industria ez ziren produkzio-jarduerak, eta nekazaritzak baino ezin zuen aberastasuna sortu.

· Lau urteko txandakatze-sistema: urtero lau labore txandakatzen ziren, eta horietako bat abereen kontsumorako erabiltzen zen. Lugorria saihesteko, lurra agortuta utziko ez duen labore bat ere sartzen zen.

· Enclosure act: lur-eremuak hesitzera behartzen zuten legeak.

2- Nekazal iraultzaren zergatiak:

Lurra ongarritzeko margak erabiltzen hastea, laboreak lehen zingirak zeuden tokian ereitea lehortze eta drainatze-sistemei esker, lau urteko txandakatze-sistemaren erabilera (lugorria saihesteko aukera ematen zuen eta abeltzaintzaren garapena sustatzen zuen).

Erreforma juridikoei dagokienez, lur komunalak lantzeko eta itxiturak egiteko emandako legeak  onartu ziren.Jabe txikiak hirietara lan egitera edo jornalariak bihurtu ziren.

Azkenik, asmakuntzez eta mekanizazioaz :lurrun makina nekazal makinei aplikatu, (horiek guztiek etekinak handitzea ekarri zuten, eta produkzioak gora egin zuen), eta baita abeltzaintza ustiatzeko teknika berritu ziren.

Industrializazioan nekazaritzak eta landak izan zuten funtzioa azpimarratu behar da: eskulana eta beharrezko elikagaiak eskaintzen zituen .Soberakina hirietan saltzen zenez , funtsezkoa izan zen kapitala biltzeko eta industriako produktuen eskaera handitzeko.

3-Berrezarkuntzaren  ezaugarriak idatzi itzazu:

a- Napoleonen garaian ideia iraultzaileak zabaldu ziren Europan eta  Napoleonen porrotaren ondoren, irabazle irtendako  potentziek Vienako Biltzarra deitu zuten.

1. Kontinenteko  muga berriak ezarri ziren bertan.
2. Kongresuaren beste lorpen bat  Berrezarkuntzaren sistemaren ezarpena izan zen,  monarkien berrezarkuntzan oinarritzen zena.

b- Monarkia  horien egonkortasuna bermatzeko sortu zen Aliantza Santua, eta  horren helburu nagusia erregearen botere absolutua arriskuan jartzen  zuen

edozein mugimendu iraultzaile zapaltzeko militarki esku  hartzea zen. Europa Erregimen Zaharraren sistemetara zegoen.

4- Azaldu Ingalaterrako eztanda demografikoaren arrazoi nagusiak:

Heriotza-tasaren beherakadan gertaera hauek eragin zuten:

1. Nekazaritzako produkzioak gora egin zuen eta elikadura hobetu zen; goseteak desagertu ziren.
2. Gaixotasunei aurre egiteko baliabideak ugaritu egin ziren, elikadura ugariari eta zabalari esker.
3. Medikuntzan ere aurrerapenak gertatu ziren: txertoen hedatzea …..
4. Higiene-ohiturak hedatu ziren.

Jaiotza-tasa mantentzeko arrazoiak hauek izan ziren:

1. Ezkontzeko adina aurreratu egin zen eta, beraz emakumeek seme-alaba gehiago izan zituzten.

3 DBH GEOGRAFIAKO AZTERKETA

GEOGRAFIAKO   AZTERKETA

GALDERAK

1-ESPAINIAKO ARRANTZAREN EZAUGARRIAK:

Arrantza

1. Nekazaritza-politikan :arrantza
1. Europar Batasunak arauak ezarri

                                                              i.      espezieak gehiegizko arrantzatik  babesteko,

                                                             ii.      arrantzaleen bizimodua ziurtatzeko

                                                          iii.      kontsumitzaileei  arrazoizko prezioak bermatzeko.

                                                           iv.      arrainak ontziratzeko etiketatzeko arauak

2.  EBko kide diren herrialdeek gainerako kideen kaletan arrantza egiteko eskubidea

                                                              i.      harrapaketa maila mugatzen urtero  arraina kopuruen arabera

                                                            ii.      arrantzaleei euren flota berritzeko laguntza ekonomikoak ematen

2. Gehien arrantzatzen diren espezieak

                                                              i.      atuna, txibiak, olagarroa,legatza, sardinak, antxoak, berdela, merlenka eta      muskuiluak

3. Baxurako flotak arrantza egin kala nagusiak
1. Mediterraneoko kostaldean, Galizian, Andaluzian eta Marokon eta Bizkaiko Golkoan
4. Alturako arrantzarako
1. Ozeano Atlantikoko  kaletara joan

                                                              i.      (Ternua, Labrador eta Groenlandia,Gran Sol, Norvegia, Ipar Itsasoa, Maroko, Senegal, Mauritania eta Namibia) 

2. Indiako Ozeanoaren mendebaldera (Mozambike)
3. Ozeano Barera
4. Muskuiluen mintegiak
1. Galiziako Rias Baixasetan
5. ur gezako arrainen haztegiak
1. Galizian eta Katalunian
6. ur gazikoak

       a-Mediterraneoko kostaldean eta beste inguru batzuetan

2-EUSKAL HERRIKO LEHEN SEKTOREAREN EZAUGARRIAK

A-Euskal Herriko nekazari eta abeltzain askorentzat,NPBk hartutako erabakien ondorio gogorrak  ustiapenak itxi egin behar   errentagarriak ez

1. Gipuzkoan  eta Bizkaian
1. Landatutako  produktuak:artoa, patata, bazkarako(belar motak) eta barazkiak landu 
2. Baso ustiapena 

                                                              i.       lehen sektoreko ustiapen-unitatea baserria 

2. Arabako erdialdeko eta hegoaldeko inguruetan
1. nekazaritza mediterraneoa eta landatzen diren produktuak:mahatsondoa, zerealak, olibondoa  eta patatak landu
3. Nafarroari dagokionez
1.  Iparraldeko inguru menditsuetan 

                                                              i.      baso ugari :

                                                            ii.      belar zelaiak eta arto eta  erremolatxa-sail asko landatzen dira.

                                                          iii.       Erdialdeko produktuak: zerealak, bazkarako produktuak eta fruta-arbolak  lantzen

                                                           iv.      Erriberan, ubideen bidez  ureztapeneko labore asko :nagusiak artoa,eguzki-lorea,mahatsondoa  et baratzeko produktuak

2. Larreetarako inguru aberatsak izanez,

                                                              i.      abeltzaintzak ere garrantzitsua

                                                            ii.      Abelgorrien(behiak) hiru arraza

1.       Frisiakoa, Alpeetakoa eta Pirinioetakoa.

2.       Ardi-aziendari arloan latxa arraza nagusia.

3.       Txerri-aziendak eta hegaztien hazkuntzak gero eta garrantzi  handiagoa

3-NEKAZARITZAREN ARAZOAK

1. • Ur-baliabideen urritzea.
1. industrian erabiltzeaz gain
2. ur gehiago erabiltzen da landutako  lurrak ureztatzeko,
3. batez ere inguru lehorretan eta kostaldean.
4. Horren ondorioz lur azpiko akuiferoak agortzen
5.  gazitzen  basamortuak gero eta gehiago hedatzen
6. lur-azalera hondoratzen
7. lurrak trinkotu egin
8.  lehortzean porotasuna galtzen
2. Produktu kimiko toxikoek ur asko kutsatu
1. gaixotasunak transmititu
2. Akuiferoak agortzen  munduko toki askotan
3.  ur-eskaera gero eta handiagoa 
4. etorkizunean gatazkak sortuko

                                                              i.      uraren nekazaritzako, industriako etxeko erabilerari dagokionez.

3. uraren erabilera mugatu egin ,ur faltaren ondorioz,
1. kontsumoaren kostua garestitu.

4. Abeltzaintza-ustiapen intentsiboa.
1. Kutsadura eta osasun-arazoak sortu(“behi eroena”adibidez
5. Itsasoaren gehiegizko ustiapena.
1. teknika desegokien erabileraren ondorioz

                                                              i.      arrainen gehiegizko harrapaketa

1.       Espezie asko galtzeko arriskuan

2.       inguru askotan desagertu egin

2. Espezieak suspertzeko

                                                              i.      bost eta hamar urte artean arrantza egiteari uztea beharrezkoa.

3. itsasoa lehorrean produzitutako hondakinen zabortegi gisa erabili

                                                              i.      arazo ugari sortu itsasoko animaliei eta landareei.

6. Lehen sektoreko jarduerek beste arazo batzuk ere sortu:
1. • Lur-sailen neurriak:

                                                              i.       latifundioaren kasuan lurrak  ondo aprobetxatu ez

                                                            ii.      minifundioaren bizitzeko etekin nahikoa lortzea ezinezkoa

2. • Nekazaritza inguruen hustea:

                                                              i.       nekazaritzako lanen mekanizazioaren ondorioz,

                                                            ii.      lurrak ematen dituen etekin urrien ondorioz eta

                                                          iii.      bizimodu gogorraren ondorioz.

3. • Herrialdeen arteko enfrentamendua:

                                                              i.      arrantza ugari duten itsasoko inguru aberatsak

                                                            ii.       erabiltzeko norgehiagokaren ondorioz.

4- ESPAINIAKO IPARRALDEKO ABELTZAINTZAN ZERGATIK DA NAGUSI   ABELGORRIA?

Klima hezea denez, horrelako aziendetarako oso egokiak diren larre ugari daudelako.

3 DBH GEOGRAFIAKO AZTERKETA GALDERAK

GALDERAK
1-KLIMA TROPIKALETAKO NEKAZARITZA MOTAK AZALDU:
a-Luberri nekazaritza edo nekazaritza ibiltaria
1.    Lur-sail  txiki bateko landaredia naturala erretzen
2.    Sortutako errautsetan hazia landatzen .
3.    Emankortasuna agortzean 4 urtetan
       a.    lurra erabiltzeari utzi
       b.    prozesua beste toki batean errepikatu
4.    Biztanle gutxi : autornitzeko
5.    Lur-sail handiak dauden tokietan egiten :oihan birjinean
6.    Afrikan, Hego Amerikan eta Asian
b-Nekazaritza montzonikoa.
1.    Nekazaritza intentsiboa
2.    Ongarri moduan animalien simaurra erabili
3.    Oinarrizko lanabesak :hesi iraunkorrak
4.    Biztanle  dentsitate  handiko inguruetako bizilagunak elikatzeko adina produzitu
7.     Asiako urpeko arroz-sailetan erabiltzenc
c-Plantazioen nekazaritza
1.    Ezaugarri klimatikoak
2.    Monolaborantzako erregimenean
3.    Elikadurarako produzitu :
      a.    kakaoa, pinaburua, banana, kafea, tabakoa, azukrea,kokoa, kakahueteak etab.
4.    Produktu industrial ugari ere lantzen :
      a.    Kotoia, kautxua, jutea,kalamua...
5.    Lur-sail handiak erabiltzen
       lurraren ezaugarriak aprobetxatuz


2-MUNDUKO ARRANTZA MOTAK:
1.    Arrantza honela sailkatu :
    a.    Baxurako arrantza:
         i.    Kostaldetik hurbil egin , Itsasontzi txikiak erabili ,egunero edo hainbat egunetik behin itzuli portura harrapatutako arraina saltzeko  enkanteetan saldu .
    b.    Alturako arrantza:
       i.    Itsasontzi handiak erabili , denboraldi bat itsasoan egin ,arraina izoztu  portura itzuli arte.
       ii.    arrain-sardak aurkitzeko sistema elektronikoak  erabili
      iii.     Itsasontzi pertsona askok lan egin
1.    arraina garbitzen, ontziratzen edo izozten,
2.    beste produktu batzuk ere egin
       a.     arrain-irina adibidez.

 
3-ZER DA NEKAZARITZA EKOLOGIKOA?


1 Produktu kimikorik erabili gabe eta  lurra agortu gabe .
   kalitatezko elikagaiak lortzea.
2 Laboreak txandakatzen dira.
3 Uzten hondakinak edo animalien simaurra erabiltzen da ongarri modura,
4 Izurriei bitarteko biologikoak erabiliz egiten zaie aurre.



4-ADIERAZI ETA DESKRIBATU NEKAZARITZAN APLIKATZEN ARI DIREN AURRERAPEN TEKNOLOGIKOAK ETA HORIEK SOR DITZAKETEN ARAZOAK.



1-Bioteknologia:geneen manipulazioa  gaixotasunen kontrolerako,hazi berriak sortu...
    Arazoak:Geneen aldaketak nahikoa ikertu gabe.
2-Lurraren azterketa:lurra azytertu eta lur berriak sortu dagokion landarerako.
3-Labore hidroponikoak:Landarea  sustraietatik elikatzen da zuzenean ;lurrik gabeko nekazaritza da.
4-Tantakako ureztapena:Landareen sustraia ur tantaz ureztatzen da.
5-Informatikaren erabilera:nekazal la ezberdinetarako erabiliak.Eguraldirako,informatizatzeko ekipoak....
   Arazoak:Herrialde garatuak eskuragarri eta herri azpigaratuak  bigarren mailan eta kaltetuak.Maila berean ezin lehiatu.
6-Beste batzuk :Karraskariak uxatzeko,uzta biltzeko robotak...