2 BATX.16. TESTUA. BIZKAIAN ETA GIPUZKOAN KONTZERTU EKONOMIKOAK EZEZTATZEKO LEGE-DEKRETUA(1937-06-23)IRUZKINA

16. TESTUA. BIZKAIAN ETA GIPUZKOAN KONTZERTU

EKONOMIKOAK EZEZTATZEKO LEGE-DEKRETUA (1937-06-23)

Euskal herriko probintzietan ekonomia arloan indarrean dagoen sistema  itunduak pribilegio nabarmena du erregimen arruntari lotutako gainerako  lurralde nazionalarekiko, baina ez probintzia horietako Aldundiek arlo  horretan duten autonomia zabalagatik bakarrik, probintzia horietako  zergapekoak karga publikoak altxatzeko egin behar duten ahalegin  txikiagoagatik baizik (...).

Kontzertua mesedegarri izan zuten askok ahaztu egin zuten botere  publikoak eman zien zarrastelkeria eta, Gipuzkoan eta Bizkaian, armak hartu  zituzten uztailaren 17an abiarazitako Mugimendu Nazionalaren aurka eta  traizioz erantzun zioten salbuespenezko eskuzabaltasunari (...).

Zerga eta administrazio erregimenaren berezitasunak bere izaera  nazionala eta Aberriaren patu komunarekiko atxikipenaren suhartasuna gero  eta gehiago goraipatzeko balio izan du hainbat probintziatan, esaterako,Nafarroa txit leialean. Beste batzuetan, aldiz, Espainiaren aurkako politika  baldarra egiteko balio izan du eta zirkunstantzia horrek (…), kalte larriak

eragiteko tresna gisa erabili zuten sistemari amaiera jartzera behartzen du.

Gogoeta beraien arabera, Arabako probintzian gaur egun indarrean  dagoen sistemak jarraitu egin behar du (…)

(..) Horren kariaz, honako hau XEDATZEN DUT:

Lehen artikulua. Datorren uztailaren batetik aurrera, estatuko

kontribuzio, errenta eta zerga arrunt eta berezi guztien kudeaketa eta bilketa  Gipuzkoa eta Bizkaia probintzietan egingo da, indarrean dagoen erregimen  erkidearen arabera (…). Beraz, indargabetuta geratuko da lehen adierazitako  datatik aurrera ekonomia arloan Aldundiekin itundutako eta gaur egun  indarrean zegoen erregimena.

Burgosen, mila bederatziehun eta hogeita hamazazpiko ekainaren  hogeita hiruan.

Francisco Franco

Boletín Oficial del Estado, 1937koekainaren 24koa.

TESTU IRUZKINA

HITZAK:Kontzertua, Mugimendu Nazionala,pribilegioa,

Aldez aurreko urratsak

Zenbatu testuko lerroak eta idatzi orrialdearen ertzetan.

Irakurri arretaz testua bi alditan: lehenbizi, irakurri testua osorik eta azkar, eta azpimarratu informazio  ezjakina; bigarren aldian, irakurri astiro, testua oso-osorik ulertzeko.

Azpimarratu hitz-gakoak eta lehen mailako eta bigarren mailako ideiak.

a. Testuaren kokapena (testu mota,egilea, jasotzaileak, garaia):

Historia-idazlanaren egitura

1. Kokapena

Testu mota

Jatorriaren aldetik:

— Lehen mailako iturria (garai jakin bateko dokumentua).

— Bigarren mailako iturria: testuak bi motakoak dira, batetik, historiografikoak (egilea testuan  adierazitako gertaeren ondorengoa da, eta ikertzaile edo dibulgatzaile den aldetik landuko  ditu gertaera horiek), eta bestetik, hemerografikoak (egunkaria edo aldizkaria).

Formaren aldetik:

— Zirkunstantziala (adierazpen ez instituzionalak, testuan kontatutako gertaerak bizi dituen norbaitek egindakoak; lege izaerarik ez duten hitzarmenak; hainbat motatako idazkiak eta  txostenak; hitzaldiak, aldarrikapenak, prentsako berriak…).

— Juridikoa (legeak, lege dekretuak, dekretuak, ministro agindua, erabakiak, itunak, notario  idazkiak, kontratuak, erakunde adierazpenak…).

— Testigantza testua (oroitzapenen eta autobiografien zatiak, egileak berak bizitako gertaeren  kontaketak, gutun eta idatzi pertsonalak, egunkaria, ohar pribatuak…).

— Literarioa (urte liburuak, genealogiak, gesta-kantak, kronikak, istorioak, epopeiak, ipuinak,biografiak, iritzi artikuluak, saiakerak, prentsa iruzkinak, literatura-lanetako zatiak…).

— Dokumentala (erroldak, katastroak, grafikoak, prezioen zerrendak, mapak, planoak, kartelak…).

Edukiaren aldetik: politikoa, ekonomikoa, soziala, kulturala, erlijiozkoa…

Egilea. Bakarra, taldea, ezezaguna, jatorria aginte publikoan eta pertsona pribatuetan duena.

Data eta tokia. Espazio-denboraren testuingurua.

Hartzailea. Publikoa edo pribatua.

Asmoa. Idazlanaren helburua.

b. Testuaren analisia: testuaren  oinarrizko ideiak nabarmentzea:

2. Azterketa

Lexikoa

Azaldu hitzak, datuak, erakunde aipamenak, zehar-esanak, oinarrizko kontzeptuak, pertsonen izen

bereziak, leku geografikoak, datak, zuzenbide adierazpenak, hitz teknikoak, atzerriko hizkuntzetan  dauden hitzak, zaharkitutako arkaismoak… (azterketa literala).

Ideia nagusia eta bigarren mailako ideiak  .

Aipatu egileak edo egileek adierazitako ideia nagusia –edo nagusiak– . Idatzi ideia horiek behar bezala  antolatuta, garrantziaren arabera ordenan jarrita (ideia nagusi bat –testuaren gakoa dena–eta ideia hori osatzen duten bigarren mailakoak), eta adierazi aipamen zehatzak eta horien arteko loturak.

c. Testuinguruan jartzea: testua bere  prozesu historikoan ezartzea:

3. Testuingurua

1-Zein estatu mota dago indarrean 1937an? Zer da eta nor da Mugimendu Nazionalaren burua ? Nor da estatuburua?

-Aurrekoak (aurretik izandako zergatiak eta egoerak).
 

2-Zein da estatu mota 1936an? Zein da agintean dagoen  gobernua gerra aurretik?

Nork irabazten ditu hauteskundeak 1936an eta zein partiduak?Zeinek lortzen du  garaipena euskal lurraldeetan?

3-Nolako erantzuna izango da eskuineko,falange eta armadaren hainbat sektoreetan?Zer gertatzen da uztailaren 17?

Nortzuk dira estatu kolpearen buruak?zein gizataldeek ditu bere alde?Zeinek Errepublikako gobernuaren alde?nola banatzen dira euskal lurraldeak eta bakoitzean nagusitasuna duten partiduek?

Noren laguntza jaso zuten talde bakoitzak?

4-Zer negoziatzen du Errepublikako gobernuak EAJrekin?Nor da gobernuburua Madrilen?Zer onartzen dute urriaren 1 ean?Azaldu pixkat.

5-Zein da indarrean dagoen akordio ekonomikoa euskal lurraldeetan?

Zer dira  kontzertu ekonomikoak?Noiz sortu ziren?Nongo burgesiak bultzatzen ditu eta zertarako izan ziren baliogarriak?

-Testua eta gaiaren arteko lotura, eta gaia sakontzea.
 

6-Zein da gerraren bilakaera euskal lurraldeetan?nork hartzen du gerraren agintea  hasieran?

Eta Estatutua onartu ondoren?

Zeinek lortzen ditu garaipenak Bizkaian?Eusko Jaurlaritza Kataluinara eta erbestera doa.Zeintzuk  dira  Francoren  diktaduraren  lehenengo erabakiak euskal lurraldeetan?Errepresioa,ezabapenak….

Testuaiaren garaia:
7-Zein urtetan ezabatu ziren kontzertu ekonomikoak?eta zein lurraldeetan?Zeintzuk jarraitzen dute indarrean?Zer argudiatzen du Franko eta diktadurak?

Zeintzuk dira ezartzen diren legedi berriak?

8-Nork hartzen du botere guztia?Zein giza-taldeen laguntza izan zuten?Zeintzuk dira indarrean dauden partidu politikoak?

-Testuan adierazitakoak ekar ditzakeen ondorioak.
 

9-Zein da nazioarteko erantzuna?Noren alde jarriko da Franco II Mundu Gudan?eta izango duen bilakaera?

10-Zein da Eusko Jaurlaritzaren jokaera erbestean?

d. Testuaren garrantzia: kokatzen  den aldi historikoa ulertzeko, testu  horrek duen garrantzia adieraztea:

Zeintzuk dira  errepresioa jasango duten lurraldeak?Zein errepresio mota agertzen zaigu testuan?

2 BATX. 17. TESTUA: ERANTZUKIZUN POLITIKOEN LEGEA (1939-09-02)iruzkina

17. TESTUA: ERANTZUKIZUN POLITIKOEN LEGEA (1939-02-09)

(…) Gobernuak (…) uste du unea iritsi dela Erantzukizun Politikoen  Lege bat emateko,balioko duena  beren egite edo ez-egite larriekin matxinada gorria  gorpuzten lagundu zutenek alde horretatik dituzten garbitzeko (…)

Zigorrak ezartzeaz arduratuko diren auzitegietako kideak Armadako, Magistraturako eta Falange Española Tradicionalista y de las  J.O.N.S.-eko ordezkariak izango dira (…)

1. art. Erantzule politiko deklaratzen dira 1934ko urriaren 1etik 1936ko  uztailaren 18ra bitarte Espainiari jasanarazi zitzaion era guztietako subertsioa   eragiten edo areagotzen lagundu zuten pertsona fisikoak nahiz persona  juridikoak, eta orobat bigarren data horretatik aurrera, beren egintza batzuekin  edo gelditasun larriarekin, Mugimendu Nazionalaren kontra aritu direnak edo daudenak.

2. art. Aurreko deklarazioaren ondorioz (…) legez kanpo gelditzen dira  1936ko otsailaren 16an hauteskunde-deia egin zenez geroztik Fronte Popularra  osatu duten alderdi edo talde politiko eta sozial guztiak, eta orobat harekin bat egin duten   edo atxiki zaizkion alderdi eta taldeak hori egin izan hutsagatik ,erakunde separatistak eta Mugimendu Nazionalaren  Garaipenari kontra egin dioten guztiak.

3. art. Legez kanpo deklaratutako alderdi, talde eta erakundeek osotara  galduko dituzte era guztietako eskubideak eta ondasun guztiak

Boletín Oficial del Estado, 1939ko otsailaren 13a.

TESTU IRUZKINA

Aldez aurreko urratsak

Zenbatu testuko lerroak eta idatzi orrialdearen ertzetan.

Irakurri arretaz testua bi alditan: lehenbizi, irakurri testua osorik eta azkar, eta azpimarratu informazio  ezjakina; bigarren aldian, irakurri astiro, testua oso-osorik ulertzeko.

Azpimarratu hitz-gakoak eta lehen mailako eta bigarren mailako ideiak.

a. Testuaren kokapena (testu mota,egilea, jasotzaileak, garaia):

Historia-idazlanaren egitura

1. Kokapena

Testu mota

Jatorriaren aldetik:

— Lehen mailako iturria (garai jakin bateko dokumentua).

— Bigarren mailako iturria: testuak bi motakoak dira, batetik, historiografikoak (egilea testuan  adierazitako gertaeren ondorengoa da, eta ikertzaile edo dibulgatzaile den aldetik landuko  ditu gertaera horiek), eta bestetik, hemerografikoak (egunkaria edo aldizkaria).

Formaren aldetik:

— Zirkunstantziala (adierazpen ez instituzionalak, testuan kontatutako gertaerak bizi dituen norbaitek egindakoak; lege izaerarik ez duten hitzarmenak; hainbat motatako idazkiak eta  txostenak; hitzaldiak, aldarrikapenak, prentsako berriak…).

— Juridikoa (legeak, lege dekretuak, dekretuak, ministro agindua, erabakiak, itunak, notario  idazkiak, kontratuak, erakunde adierazpenak…).

— Testigantza testua (oroitzapenen eta autobiografien zatiak, egileak berak bizitako gertaeren  kontaketak, gutun eta idatzi pertsonalak, egunkaria, ohar pribatuak…).

— Literarioa (urte liburuak, genealogiak, gesta-kantak, kronikak, istorioak, epopeiak, ipuinak,biografiak, iritzi artikuluak, saiakerak, prentsa iruzkinak, literatura-lanetako zatiak…).

— Dokumentala (erroldak, katastroak, grafikoak, prezioen zerrendak, mapak, planoak, kartelak…).

Edukiaren aldetik: politikoa, ekonomikoa, soziala, kulturala, erlijiozkoa…

Egilea. Bakarra, taldea, ezezaguna, jatorria aginte publikoan eta pertsona pribatuetan duena.

Data eta tokia. Espazio-denboraren testuingurua.  BURGOSEN

Hartzailea. Publikoa edo pribatua.

Asmoa. Idazlanaren helburua.

b. Testuaren analisia: testuaren  oinarrizko ideiak nabarmentzea:

2. Azterketa

-Lexikoa

Azaldu hitzak, datuak, erakunde aipamenak, zehar-esanak, oinarrizko kontzeptuak, pertsonen izen bereziak, leku geografikoak, datak, zuzenbide adierazpenak, hitz teknikoak, atzerriko hizkuntzetan  dauden hitzak, zaharkitutako arkaismoak… (azterketa literala).HITZAK: Fronte Popularra  , Mugimendu Nazionala, Falange Española Tradicionalista y de las  J.O.N.S.-eko, Erantzukizun Politikoen  Legea, matxinada gorria .

-Ideia nagusia eta bigarren mailako ideiak  .

Aipatu egileak edo egileek adierazitako ideia nagusia –edo nagusiak– . Idatzi ideia horiek behar bezala  antolatuta, garrantziaren arabera ordenan jarrita (ideia nagusi bat –testuaren gakoa dena–eta ideia hori osatzen duten bigarren mailakoak), eta adierazi aipamen zehatzak eta horien arteko loturak.

c. Testuinguruan jartzea: testua bere  prozesu historikoan ezartzea edo testuingurua

1-Zein estatu mota dago indarrean 1937an? Zer da eta nor da Mugimendu Nazionalaren burua ? Nor da estatuburua?

-Aurrekoak (aurretik izandako zergatiak eta egoerak).

2-Zein da estatu mota 1936an? Zein da agintean dagoen  gobernua gerra aurretik?

Nork irabazten ditu hauteskundeak 1936an eta zein partiduak?Zeinek lortzen du  garaipena Espainian eta euskal lurraldeetan?

3-Nolako erantzuna izango da eskuineko,Falange eta armadaren hainbat sektoreetan?Zer gertatzen da uztailaren 17an?

Nortzuk dira estatu kolpearen buruak?zein gizataldeek ditu bere alde?Zeinek Errepublikako gobernuaren alde?

4-Nola banatzen dira euskal lurraldeak eta bakoitzean nagusitasuna duten partiduek?

Noren laguntza jaso zuten gerran talde bakoitzak?

-Testua eta gaiaren arteko lotura, eta gaia sakontzea.

5-Zein da gerraren bilakaera?Nork hartzen du gerraren agintea  Errepublikako gobernuan?Quiroga-Mtnz Barrios eta Largo Caballero.Zein da gobernuko politikaren bilakaera?

6-Nork lortzen du gerra zibilaren garaipena?

7-Zeinek hartzen du agintea Mugimendu Nazionalean?Zeintzuk dira Francoren diktaduraren ezaugarriak? Zeinek lortzen ditu garaipenak?

8-II Errepublikako gobernua eta Eusko Jaurlaritza erbestera doaz.Zeintzuk  dira  Francoren  diktaduraren  lehenengo erabakiak Espainian?Errepresioa,ezabapenak….

9-Nork hartzen du botere guztia?Zein giza-taldeen laguntza izan zuten?Zeintzuk dira indarrean dauden partidu politikoak? Eta sindikatuak?Zeintzuk dira zabaltzen diren esparru konzentrazioak?

-Testuan adierazitakoak ekar ditzakeen ondorioak.

10-Zeintzuk dira autarkia garaiaren  ezaugarriak?

11-Zein da nazioarteko erantzuna?Noren alde jarriko da Franco II Mundu Gudan?eta izango duen bilakaera?

Zein da II Errepublikako gobernua eta Eusko Jaurlaritzaren jokaera erbestean?

12-Zein da diktadurak izango duen oposizioa autarkia garaian?

d. Testuaren garrantzia: kokatzen  den aldi historikoa ulertzeko, testu  horrek duen garrantzia adieraztea:

Zeintzuk dira  errepresioa jasango duten lurraldeak ,partiduak ,sindikatuak eta gizarte taldeek ?Zein errepresio mota agertzen zaigu testuan?

Testuaren interesa, balioa eta esanahia.  Egiatasuna: testuaren zehaztasun maila.

2 BATX. 18. TESTUA: NAZIO-INTERESEKO INDUSTRIAK BABESTEKO LEGEA iruzkina

2 BATX. 18. TESTUA: NAZIO-INTERESEKO INDUSTRIAK BABESTEKO LEGEA

Espainiak bere historiako krisirik larriena gainditu behar izan zueneko Gurutzada loriatsuan, agerian gelditu zen nazioaren bizitzarako zeinen garrantzi handikoa den gerrarako behar dituen industriak eta ezinbesteko lehengaiak bere lurraldean izatea.

Gure ekonomia dagoen egoeran egonik, bestalde, beharrezko da ahaleginak egitea Espainia produktu arrotzen inportaziotik askatzeko, halakoak gure nazioaren lurraldean ekoitzi edo fabrikatu daitezkeenean.

Gaur arte ez denez lortu, barne merkatuak aukera emanik ere, ekimen partikularraren bidez premia horiek asetzea, beharrezko ikusten da nazioaren interes bereziko diren halako industriak ezartzeko laguntza ematea,funtzionamendu normala ziurtatuko dieten bermeak eta onurak eskainiz.

Hori dela eta, XEDATZEN DUT:

1. art. Defentsaren edo nazio-ekonomiaren premien ondorioz beharrezko ikusten bada Espainian industria bat ezartzea, eta hartarako ekimen partikularra sustatu beharra baldin badago, “nazio-intereseko” deklaratu ahal izango da industria hori, dagozkion txosten tekniko eta ekonomikoak egin ondoren.

2. art. “Nazio-intereseko” deklaratutakoan, industria batek honako onura hauetaz gozatu ahal izango du, hamabost urterainoko epean:

a) Industria hori jartzeko behar diren lurrak nahitaez desjabetzeko ahalmena.

b) Zergak murriztea, % 50eraino.

c) Estatuak urteko gutxieneko etekin bat bermatzea, % 4rainokoa, haren kapitalari. Atal honen arabera bermatutako kapitala ezin izango da, guztira, sei milioi pezeta baino gehiago.

d) Aduana-eskubideetan beherapena egitea instalazioetarako makineria eta lanabesak inportatzean, Espainian fabrikatzen ez direnean.

3. art. Onura horien trukean, estatuak esku hartuko du industria ezartzean eta haren martxan, kontu-hartzaile bat eta kontseilari-ordezkari bat izendatuta, etete-ahalmendunak; aukera izango du, orobat, instalazioak bere teknikariekin balioesteko.

6. art. Enpresa emakidadunak, sozietatearen egonkortasuna eta martxa ekonomikoa ziurtatutakoan, etekinei uko egin ahal izango die, eta hirugarren artikuluan adierazitako esku-hartzetik libre geldituko da.

Boletín Oficial del Estado, 1939ko urriaren 25a.

TESTU IRUZKINA

Aldez aurreko urratsak:

-Zenbatu testuko lerroak eta idatzi orrialdearen ertzetan.

-Irakurri arretaz testua bi alditan: lehenbizi, irakurri testua osorik eta azkar, eta azpimarratu informazio ezjakina; bigarren aldian, irakurri astiro, testua oso-osorik ulertzeko.

-Azpimarratu hitz-gakoak eta lehen mailako eta bigarren mailako ideiak.

a. Testuaren kokapena (testu mota,egilea, jasotzaileak, garaia):

Historia-idazlanaren egitura:

-Testu mota:

Jatorriaren aldetik:

— Lehen mailako iturria (garai jakin bateko dokumentua).

— Bigarren mailako iturria: testuak bi motakoak dira, batetik, historiografikoak (egilea testuan adierazitako gertaeren ondorengoa da, eta ikertzaile edo dibulgatzaile den aldetik landuko ditu gertaera horiek), eta bestetik, hemerografikoak (egunkaria edo aldizkaria).

Formaren aldetik:

— Zirkunstantziala (adierazpen ez instituzionalak, testuan kontatutako gertaerak bizi dituen norbaitek egindakoak; lege izaerarik ez duten hitzarmenak; hainbat motatako idazkiak eta txostenak; hitzaldiak, aldarrikapenak, prentsako berriak…).

— Juridikoa (legeak, lege dekretuak, dekretuak, ministro agindua, erabakiak, itunak, notario idazkiak, kontratuak, erakunde adierazpenak…).

— Testigantza testua (oroitzapenen eta autobiografien zatiak, egileak berak bizitako gertaeren kontaketak, gutun eta idatzi pertsonalak, egunkaria, ohar pribatuak…).

— Literarioa (urte liburuak, genealogiak, gesta-kantak, kronikak, istorioak, epopeiak, ipuinak,biografiak, iritzi artikuluak, saiakerak, prentsa iruzkinak, literatura-lanetako zatiak…).

— Dokumentala (erroldak, katastroak, grafikoak, prezioen zerrendak, mapak, planoak, kartelak…).

Edukiaren aldetik: politikoa, ekonomikoa, soziala, kulturala, erlijiozkoa…

Egilea. Bakarra, taldea, ezezaguna, jatorria aginte publikoan eta pertsona pribatuetan duena.

Data eta tokia. Espazio-denboraren testuingurua.

Hartzailea. Publikoa edo pribatua.

Asmoa. Idazlanaren helburua.

b. Testuaren analisia: testuaren oinarrizko ideiak nabarmentzea:

Lexikoa:

HITZAK:Gurutzada loriatsua,Inportaziotik askatzea,Industria,Estatuak esku hartu,gerra.

-Azaldu hitzak, datuak, erakunde aipamenak, zehar-esanak, oinarrizko kontzeptuak, pertsonen izen

bereziak, leku geografikoak, datak, zuzenbide adierazpenak, hitz teknikoak, atzerriko hizkuntzetan dauden hitzak, zaharkitutako arkaismoak… (azterketa literala).

-Ideia nagusia eta bigarren mailako ideiak .

Aipatu egileak edo egileek adierazitako ideia nagusia –edo nagusiak– . Idatzi ideia horiek behar bezala antolatuta, garrantziaren arabera ordenan jarrita (ideia nagusi bat –testuaren gakoa dena–eta ideia hori osatzen duten bigarren mailakoak), eta adierazi aipamen zehatzak eta horien arteko loturak.

c. Testuinguruan jartzea: testua bere prozesu historikoan ezartzea:

1-Zein estatu mota dago indarrean 1939an? Zer da eta nor da Mugimendu Nazionalaren burua ? Nor da estatuburua?

-Aurrekoak (aurretik izandako zergatiak eta egoerak).

2-Zein da estatu mota 1936-39an alderdi batean eta bestean? Zein da agintean dagoen gobernua gerra garaian?errepublikanoak eta nazionalak.

3-Nork irabazten ditu hauteskundeak 1936an eta zein partiduak?Zeinek lortzen du garaipena Espainian eta euskal lurraldeetan?

4-Nolako erantzuna izango da eskuineko,Falange eta armadaren hainbat sektoreetan?Zer gertatzen da uztailaren 17an?

Nortzuk dira estatu kolpearen buruak?zein gizataldeek ditu bere alde?Zeinek Errepublikako gobernuaren alde?Noren laguntza jaso zuten gerran talde bakoitzak?

-Testua eta gaiaren arteko lotura, eta gaia sakontzea.

5-Zein da gerraren bilakaera?Nork hartzen du gerraren agintea Errepublikako gobernuan?Quiroga-Mtnz Barrios eta Largo Caballero.Zein da gobernuko politikaren bilakaera?

6-Nork lortzen du gerra zibilaren garaipena?

7-Zeinek hartzen du agintea Mugimendu Nazionalean?Zeintzuk dira Francoren diktaduraren ezaugarriak? Zeinek lortzen ditu garaipenak?Nork hartzen du botere guztia?Zein giza-taldeen laguntza izan zuten?Zeintzuk dira indarrean dauden partidu politikoak? Eta sindikatuak?

8-II Errepublikako gobernua erbestera doa.Zeintzuk dira Francoren diktaduraren lehenengo erabakiak Espainian?Errepresioa,ezabapenak….

  

-Testuan adierazitakoak ekar ditzakeen ondorioak.

9-Zeintzuk dira autarkia garaiaren ezaugarriak?

Zein da ekonomiaren helburua?Zein da estatuaren eginbeharra?.Zer egiten du helburu hoiek lortzeko?Zer da INI?Zeintzuk dira sortutako enpresak eta monopolioak?Zeintzuk izan ziren arazoak?

 Zein da nazioarteko erantzuna?Noren alde jarriko da Franco II Mundu Gudan?eta izango duen bilakaera?

Zein da diktadurak izango duen oposizioa autarkia garaian?

Noiz bukatzen da autarkia garaia?eta nolako itunarekin?Ekonomiaren helburuak aldatzen dira?

10-Zein da II Errepublikako gobernua jokaera erbestean?

d. Testuaren garrantzia: kokatzen den aldi historikoa ulertzeko, testu horrek duen garrantzia adieraztea:

Zeintzuk dira Francoren helburuak ekonomiari begira?

Testuaren interesa, balioa eta esanahia. Egiatasuna: testuaren zehaztasun maila.

2 BATX. 19. TESTUA: EUROPAKO MUGIMENDUAREN KONGRESUAK (IV.a)iruzkina

2 BATX. 19. TESTUA: EUROPAKO MUGIMENDUAREN KONGRESUAK (IV.a)

Europar Mugimenduaren Kongresuak, Munichen 1962ko ekainaren 7an eta 8an bilduta, iritzi dio edozein herrialdek Europan sartu nahi badu, izan atxikita edo izan elkartze bidez, herrialde horrek erakunde demokratikoak izan beharko dituela; horrek, Espainiaren kasuan, Gizakiaren Eskubideei buruzko Europar Konbentzioaren eta Europako Gizarte Gutunaren arabera, hau esan nahi du:

1. Benetan ordezkaritza bidezkoak eta demokratikoak diren erakundeak eratzea, eta erakunde horiek bermatzea gobernua herritarren onespenean oinarritzen dela.

2. Pertsonen eskubide guztiak egiazki bermatzea; bereziki, norberaren askatasunari eta adierazpen-askatasunari buruzkoak, gobernuaren zentsurarik gabe.

3. Erkidego naturalen izaera berezia aitortzea.

4. Oinarri demokratikoen gainean, askatasun sindikalak baliatzea, eta langileek beren oinarrizko eskubideen defentsa egitea; besteak beste, greba-eskubidearen bidez.

5. Iritzi-korronteak eta alderdi politikoak antolatzeko aukera izatea, oposizioaren eskubideak aitortuta.

Kongresuak itxaropen sendoa du aurreko oinarri horien araberako eboluzioak aukera emango duela Espainia Europan sartzeko, haren funtsezko osagaia baita; eta adierazgarritzat dauka Kongresuan partaide izan diren espainiar ordezkari guztiek adierazi izana seguru daudela espainiar ordezkari gehienek nahi dutela eboluzio hori zuhurtzia politikoaren arauen arabera egitea, egoerak aukera ematen duen bezainbesteko azkartasunarekin, denen zintzotasunarekin eta eboluzio-prozesuaren aurretik, prozesuan bertan nahiz prozesuaren ondoren bortxakeria aktibo nahiz pasiboari uko egiteko konpromisoarekin”.

Munich (Alemaniako Errepublika Federala), 1962ko ekainaren 8a.

Aldez aurreko urratsak

Zenbatu testuko lerroak eta idatzi orrialdearen ertzetan.

Irakurri arretaz testua bi alditan: lehenbizi, irakurri testua osorik eta azkar, eta azpimarratu informazio ezjakina; bigarren aldian, irakurri astiro, testua oso-osorik ulertzeko.

Azpimarratu hitz-gakoak eta lehen mailako eta bigarren mailako ideiak.

a. Testuaren kokapena (testu mota,egilea, jasotzaileak, garaia):

Historia-idazlanaren egitura

1. Kokapena

Testu mota

Jatorriaren aldetik:

— Lehen mailako iturria (garai jakin bateko dokumentua).

— Bigarren mailako iturria: testuak bi motakoak dira, batetik, historiografikoak (egilea testuan adierazitako gertaeren ondorengoa da, eta ikertzaile edo dibulgatzaile den aldetik landuko ditu gertaera horiek), eta bestetik, hemerografikoak (egunkaria edo aldizkaria).

Formaren aldetik:

— Zirkunstantziala (adierazpen ez instituzionalak, testuan kontatutako gertaerak bizi dituen norbaitek egindakoak; lege izaerarik ez duten hitzarmenak; hainbat motatako idazkiak eta txostenak; hitzaldiak, aldarrikapenak, prentsako berriak…).

— Juridikoa (legeak, lege dekretuak, dekretuak, ministro agindua, erabakiak, itunak, notario idazkiak, kontratuak, erakunde adierazpenak…).

— Testigantza testua (oroitzapenen eta autobiografien zatiak, egileak berak bizitako gertaeren kontaketak, gutun eta idatzi pertsonalak, egunkaria, ohar pribatuak…).

— Literarioa (urte liburuak, genealogiak, gesta-kantak, kronikak, istorioak, epopeiak, ipuinak,biografiak, iritzi artikuluak, saiakerak, prentsa iruzkinak, literatura-lanetako zatiak…).

— Dokumentala (erroldak, katastroak, grafikoak, prezioen zerrendak, mapak, planoak, kartelak…).

Edukiaren aldetik: politikoa, ekonomikoa, soziala, kulturala, erlijiozkoa…

Egilea. Bakarra, taldea, ezezaguna, jatorria aginte publikoan eta pertsona pribatuetan duena.

Data eta tokia. Espazio-denboraren testuingurua.

Hartzailea. Publikoa edo pribatua.

Asmoa. Idazlanaren helburua.

b. Testuaren analisia: testuaren oinarrizko ideiak nabarmentzea:

2. Azterketa

Lexikoa

Azaldu hitzak, datuak, erakunde aipamenak, zehar-esanak, oinarrizko kontzeptuak, pertsonen izen bereziak, leku geografikoak, datak, zuzenbide adierazpenak, hitz teknikoak, atzerriko hizkuntzetan dauden hitzak, zaharkitutako arkaismoak… (azterketa literala).

-Hitzak:Europa,Gizakien eskubideak,Europar mugimenduaren kongresua

-Ideia nagusia eta bigarren mailako ideiak

Aipatu egileak edo egileek adierazitako ideia nagusia –edo nagusiak– . Idatzi ideia horiek behar bezala antolatuta, garrantziaren arabera ordenan jarrita (ideia nagusi bat –testuaren gakoa dena–eta ideia hori osatzen duten bigarren mailakoak), eta adierazi aipamen zehatzak eta horien arteko loturak.

c. Testuinguruan jartzea: testua bere prozesu historikoan ezartzea:

1-Zein estatu mota dago indarrean 1962an? Zer da eta nor da Mugimendu Nazionalaren burua ? Nor da estatuburua?

-Aurrekoak (aurretik izandako zergatiak eta egoerak).

2-Zein da estatu mota 1936an? Zein da agintean dagoen gobernua gerra aurretik?  Nork irabazten ditu hauteskundeak 1936an eta zein partiduak?Zeinek lortzen du garaipena Espainian ?

3-Nolako erantzuna izango da eskuineko,Falange eta armadaren hainbat sektoreetan?Zer gertatzen da uztailaren 17an?

Nortzuk dira estatu kolpearen buruak?zein gizataldeek ditu bere alde?Zeinek Errepublikako gobernuaren alde?

 

4-Zein da gerraren bilakaera?Nork hartzen du gerraren agintea Errepublikako gobernuan?Zeinek hartzen du agintea Mugimendu Nazionalean?Zeintzuk dira Francoren diktaduraren ezaugarriak? Zeinek lortzen du gerra zibilaren garaipena?
5-Zeintzuk dira Francoren diktaduraren lehenengo erabakiak Espainian? Errepresioa,ezabapenak….azaldu.Nork hartzen du botere guztia?Zein giza-taldeen laguntza izan zuten?Zeintzuk dira indarrean dauden partidu politikoak? Eta sindikatuak?Zeintzuk dira zabaltzen diren esparru konzentrazioak?

6- Zein da nazioarteko jarrera frankismoarekiko? Nola aldatzen da eta zergatik nazioarteko jarrera?
7-Zein da II Errepublikako gobernua jokaera erbestean?Zeintzuk dira antolaturiko ekintzak frankismoaren aurka?
8-Noiz sinatzen du akordioa Frankok EEBBarekin?
9-Zer gertatzen da Errepublikako gobernuarekin ?

-Testua eta gaiaren arteko lotura, eta gaia sakontzea.

10-Zein da diktadurak izango duen oposizioa?Nortzuk biltzen dira Munichen(RFA) eta noren gidaritzapean?Nor da        bultzatzailea?.Zein partidukoa da?Zer aldarrikatzen  dute? 11-Nola erantzuten du frankismoak honen aurrean?

 -Testuan adierazitakoak ekar ditzakeen ondorioak.

12-Zeintzuk dira frankismoaren ezaugarriak azken fasean?
13-Zeintzuk dira  oposizioaren ezaugarriak azken fasean ?langileak,partidu politikoak,sindikatuak,ikasleak

4. Ondorioa

Testuaren interesa, balioa eta esanahia. Egiatasuna: testuaren zehaztasun maila.

d. Testuaren garrantzia: kokatzen den aldi historikoa ulertzeko, testu horrek duen garrantzia adieraztea:

1-Zer aldarrikatzen da testu honetan?Nork bultzatzen du hitzarmen hau?